Egyptisch geld is minder waard en de armen worden nog armer

Egypte

Om een IMF-lening te krijgen moet Egypte snijden in subsidies. Dat komt samen met devaluatie van het pond hard aan.

Foto Nariman El-Mofty/AP

Toen de 40-jarige Mona eerder deze maand haar zwaarbeladen kar door de straten van Alexandrië trok, kon zij niet vermoeden dat zij daags erna een nationale beroemdheid zou worden. Een voorbijganger had een foto van haar genomen en die op sociale media geplaatst. De foto ging de wereld over en Mona (40) werd het symbool van hoe arme Egyptenaren worstelen om te overleven. Ruim 25 procent van hen leeft onder de armoedegrens.

De foto had kritiek kunnen zijn op president Sisi, die steeds meer onder vuur ligt wegens de belabberde economische toestand. Maar Mona bleek geen klaagster. Ze had van niemand hulp nodig, zei ze tegen de media. Preident Sisi nodigde haar prompt uit in zijn paleis in Kairo. Hij beloofde haar een gemeubileerde flat, een auto en een rijcursus zodat ze niet meer met haar kar hoeft te sjouwen. Twitter huldigde Sisi als „beschermer van de armen”.

Voor Sisi was Mona een godsgeschenk. Sinds hij in 2014 president werd hamert hij er voortdurend op dat de Egyptenaren offers moeten brengen om de economie te redden. Dat werkte goed toen Sisi op het hoogtepunt van zijn populariteit was. Maar toen hij begin dit jaar zei dat hij desnoods „zichzelf te koop zou zetten”, reageerden de Egyptenaren door hem op eBay te zetten.

Deze maand wordt de bevolking nog zwaarder op de proef gesteld. Om een IMF-lening van 12 miljard dollar te krijgen moest de regering impopulaire maatregelen nemen. De eerste klap was het Egyptische pond loskoppelen van de dollar. De officiële wisselkoers van 8,8 pond was al lang een illusie. Na het loskoppelen daalde het pond bijna de helft in waarde. Lonen werden gehalveerd, spaartegoeden verdampten.

Overconsumptie van stroom

De andere harde noot zijn de subsidies. Toen president Sadat die in 1977 wilde aanpakken braken er rellen uit die tientallen mensen het leven kostte. Sadat kwam op zijn beslissing terug. Onder Mubarak bleven de subsidies onaangeroerd. Morsi probeerde het in 2012 maar trok het besluit in. Hij lag al onder vuur vanwege de bijzondere bevoegdheden die hij zichzelf had toegekend, en kon zich geen volksopstand permitteren.

Maar nu is er geen alternatief meer, zegt directeur Angus Blair van Pharos Investments aan de telefoon vanuit Kairo.

„De speelruimte van de regering was al tot nul gedaald. Er was gewoon geen geld meer om in wat dan ook te investeren.”

Subsidies zijn een oud zeer in de Arabische wereld. Die waren lange tijd een manier om het volk koest te houden. „Door de bevolkingsexplosie is het systeem simpelweg onhoudbaar geworden”, zegt Blair. Niemand spreekt tegen dat hervorming noodzakelijk is. Doordat producten en niet mensen worden gesubsideerd, profiteerden mensen die het niet nodig hebben. Rijke zakenmannen gooien hun auto’s vol met benzine die ongeveer evenveel kost als gebotteld water. Subsidies op elektriciteit leidden tot overconsumptie, met stroomonderbrekingen tot gevolg.

De doodssteek was dat Saoedi-Arabië begin deze maand de geldkraan dichtdraaide. Saoedi-Arabië, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten gaven Egypte de afgelopen drie jaar liefst 30 miljard dollar aan hulp.

Egypte haalde de banden aan met Rusland en stemde voor een Russische VN-resolutie in het voordeel van het regime in Syrië, terwijl Saoedi-Arabië de opstandelingen steunt. Leveringen van goedkope olie aan Egypte voor oktober en november werden prompt opgeschort. Egypte moest zijn al danig geslonken deviezenvoorraad – 36 miljard dollar in 2011, 19 miljard nu – aanspreken om op de vrije markt olie te kopen.

Om de deviezenvoorraad te beschermen mochten Egyptenaren met hun bankpas geen geld meer opnemen in het buitenland en konden bedrijven hun winsten niet exporteren. KLM schortte om die reden in september vluchten naar Kairo op.

De IMF-lening, plus de zes miljard dollar die Egypte elders moest ophalen als voorwaarde voor die lening, moeten de regering nu ademruimte geven. Blair:

„Iedereen wist dat er iets moest gebeuren. De vraag is hoe snel er vooruitgang kan geboekt worden.”

Geld in plaats van rantsoenkaart

In eerste instantie zullen vooral de armen het nog moeilijker krijgen. Volgens de Engelstalige krant Daily News zijn de meeste supermarktprijzen met 20 tot 30 procent gestegen.

Niet alles is het gevolg van de devaluatie. Het subsidiesysteem werkt corruptie in de hand. Zo wordt gesubsidieerde rijst ontvreemd en illegaal geëxporteerd of voor het dubbele van de prijs op de zwarte markt aangeboden. Smartcards, waarmee armen rechtstreeks geld krijgen, in plaats van een rantsoenkaart, zou de ergste nood moeten lenigen.

Niet alleen de armen lijden onder de situatie. Aan de prestigieuze Amerikaanse Universiteit van Kairo werd betoogd tegen de stijging van het collegegeld tot 110.000 pond (6.380 euro) per semester.

Geld is er nog wel in Egypte. Toen deze maand de iPhone 7 werd gelanceerd stonden er lange rijen. Een iPhone 7 Plus kost er 20.000 pond. De armoedegrens waar 27,8 procent van de Egyptenaren onder leeft, is 5.787 pond per jaar.