De strijd van Sonita en Emma

Zap Er waren twee documentaires op tv over de strijd van twee sterke meiden. Sonita, een vluchteling die rapper wil worden en Emma, een anorexia-patiënt die haar doodsstrijd in beeld brengt.

Afghaanse rapper Sonita (2Doc: Sonita, VARA).

Twee dapper vechtende meiden domineerden de tv-avond. Drie eigenlijk, als je Sylvana Simons meetelt. De politicus zat bij Pauw om over haar bedreiging te praten. Meest pregnant was de bijdrage van lotgenoot Geert Wilders, die twitterde: „Het allerbeste zou natuurlijk zijn als Mw Simons tegen zichzelf in bescherming wordt genomen en DENK wordt opgeheven.” Wilders pleit vandaag voor de rechtbank voor zijn eigen vrije meningsuiting, maar mensen die hem tegenspreken, moeten hun mond houden.

De ene dapper vechtende meid is Sonita, een Afghaanse vluchteling in Iran die rapper wil worden. Maar haar moeder en broers willen haar als minderjarige verkopen aan een veel oudere echtgenoot. De Duitse documentaire Sonita (NPO 2), ging vorig jaar op het IDFA in première. Sonita zit in een Iraans opvangcentrum en probeert haar eerst rap op te nemen. Maar hoewel Iran in de film als een veilige haven voor Afghaanse vluchtelingen wordt neergezet, biedt het land niet de vrijheid die Sonita zoekt: vrouwen mogen niet solo zingen.

Tekst gaat verder onder de video

Opmerkelijk aan dit volmaakt afgeronde vrijheidssprookje is dat de Iraanse regisseur Rokhsareh Ghaemmaghami ingrijpt in het verhaal. Ze betaalt tweeduizend dollar om Sonita vrij te kopen en neemt voor haar een videoclip op. In een boeiende scène, neemt haar eigen geluidsman zelf het woord en verwijt de regisseur te zeer verbonden te zijn met haar onderwerp.

De tweede dapper vechtende meid is Emma. De strijd van deze Nederlandse anorexia- patiënt loopt niet goed af. Haar documentaire Emma wil leven (NPO 3) is daarom onverteerbaar, hartverscheurend. In Sonita vecht het individu tegen de groep. In Emma vecht het individu tegen zichzelf. Opgegroeid in vrijheid en overvloed onderwerpt ze zich aan een meedogenloos regime.

Tekst gaat verder onder de video

Regisseur Jessica Villerius, zelf ex-patiënt, maakte eerder twee delen Vel over probleem (2009-2010), die er mede toe leidden dat anorexia als ziekte werd erkend. Deze nieuwe film concentreert zich op de doodsstrijd van Emma, zodat je niet veel leert over de achtergrond van de geestesziekte. Dat is jammer, want net als andere ziektes van zelfvernietiging, zoals verslaving, kan anorexia op weinig begrip rekenen. Het tart te zeer ons geloof in de vrije wil.

Emma en Sonita zijn innemende, sprankelende pubers met een sterke wil. Nog een overeenkomst: ze zijn zich bewust van de macht van de camera. In een gesprek over de liefde, dat haar niet bevalt, draait Sonita de rollen om: ze neemt de camera over en filmt de regisseur. Later gebruikt ze de filmcrew om een videoclip voor haar op te nemen. Het succes hiervan op YouTube, bezorgt Sonita een ontsnapping naar Amerika.

Emma’s documentaire is pas na haar dood gemaakt, maar ze was zelf alvast begonnen met filmen. Op die zelfgemaakte beelden drijft de film. Emma’s laatste wens was dat deze documentaire gemaakt zou worden. Go girl! wil je roepen, maar ze kan het niet meer horen.

Wilfred Takken vervangt Hans Beerekamp