Cultuur

Interview

Interview

Foto Herman Sorgeloos

Altijd weer de familie

Peeping Tom

Choreografen Gabriela Carrizo en Franck Chartier hebben een fascinatie voor familiestructuren.

Wie het zelf heeft meegemaakt, ervaart de scène als pure realiteit: het wachten aan het bed van een stervende, het opschrikken van elke diepe ademhaling – zou dít dan de laatste zijn, is dit het afscheid?

Zo begint Moeder, de nieuwe voorstelling van Peeping Tom, het Belgische collectief dat de laatste jaren furore maakt met multidisciplinair, filmisch danstheater. Dat er iets schuurt in het beeld, zal fans niet verbazen, want aan het realisme van Peeping Tom zit altijd wel een draadje los. Hier is de oude moeder bijvoorbeeld al in haar kist gelegd voor ze de laatste adem uitblaast. Alsof de nabestaanden eigenlijk geen tijd hebben voor haar doodsstrijd.

Lees verder na de trailer

Moeder is het tweede deel van de trilogie die in 2014 begon met het uiterst succesvolle Vader (over een dementerende man in een verzorgingshuis) en in 2018 zal worden afgesloten met Kinderen. De Argentijnse Gabriela Carrizo (1970) en Fransman Franck Chartier (1967), oprichters en artistiek leiders van Peeping Tom, zoomen met de serie in op de kleinste sociale kern: het gezin.

Familie als basis

Het is geen nieuwe thematiek voor de voormalige geliefden, ouders van een inmiddels twaalfjarige dochter. In wezen getuigt het danstheater van Peeping Tom altijd van een fascinatie voor familiestructuren. In de trilogie Le Jardin – Le Salon – Le Sous-sol (2002-2007) was de aftakeling van een ooit welvarend geslacht te volgen. 32 Rue Vandenbranden (2009) toonde de sociale omgang van een geïsoleerde minigemeenschap in trailerwoningen. En tijdens À louer (2011) maakten verwanten hun opwachting in een spookachtig huis. In de stukken die Carrizo en Chartier recent voor het Nederlands Dans Theater maakten, vol Twin Peaks-achtige surrealistische suspense, figureert een jong gezin.

Familie is nu eenmaal je basis, aldus Chartier: „We construeren onze persoonlijkheid uit het beeld van onze naasten, allereerst de vader en de moeder.”

„Het werk is heel menselijk”, vult Carrizo aan. „Het gaat over grote, universele thema’s, maar we beginnen klein.”

Oude regenjassenfabriek

De ochtend na de Belgische première van Moeder zijn ze nog wat slaperig het kantoor van Peeping Tom in Brussel binnengewandeld. Het gebouw, dat Peeping Tom deelt met Wim Vandekeybus’ gezelschap Ultima Vez, is een oude regenjassenfabriek, weggestopt in een rommelige straat in de Brusselse wijk Molenbeek.

Carrizo: „De ruimte is ons vertrekpunt. We beginnen altijd met de vraag waar de personages zijn. In Moeder zijn dat verschillende ruimtes: een kraamkamer, een opnamestudio, een rouwkamer – zo’n Amerikaanse, waar je vanachter een raam naar de dode kijkt – een klein familiemuseum. Van daaruit ontwikkelen we de voorstelling en vullen we de ruimtes met onze associaties en die van de spelers.”

Moeder bevat een waaier aan symbolische referenties aan de levenscyclus en het vrouwelijke: water, het portret van een heilige, een bloedend (heilig) hart. Wie wil, kan in de koffiemachine, teder geliefkoosd door Peeping Tom-veterane Marie Gyselbrecht, een mechanische variant van de troostrijke moederborst zien, terwijl de grotesk verlengde armen van superlenige Yi-Chun Liu de moederlijke wens verbeelden haar kinderen altijd te blijven vasthouden. Chartier: „Of zijn het haar lege handen?”

Voor henzelf begint de betekenis van de voorstelling zich nu pas af te tekenen. Carrizo is dit keer artistiek eindverantwoordelijk, maar het stuk is collectief gemaakt. Chartier functioneert als extern paar ogen. Bij Vader waren hun rollen omgedraaid. De dansers/acteurs brengen eigen materiaal in naar aanleiding van Carrizo’s vragen en opdrachten, een werkwijze die verwant is aan die van Pina Bausch en Alain Platel – Chartier en Carrizo ontmoetten elkaar in 1995 toen zij in diens La Tristeza Complice dansten.

Geen negatief commentaar

Bij Peeping Tom wordt uit principe onderling nooit negatief commentaar geleverd. Carrizo: „We zijn heel beschermend, ten opzichte van elkaar en van het proces.” Het collectief heeft zodoende zelf veel weg van een hechte familie, met trouwe spelers van verschillende generaties. In Moeder duikt bijvoorbeeld even de 78-jarige Leo de Beul op, die in Vader meesterlijk de rol vertolkte van een grijsaard, worstelend met een steeds onbegrijpelijker werkelijkheid. Ook acteur Simon Versnel (69) is er weer en mezzosopraan Eurudike de Beul (52, dochter van Leo) speelt de gestorven moeder die in het familiemuseum wordt bijgezet.

Moeder is zo weer een microkosmos van alledaags wel en wee, herkenbaar, ‘dicht bij huis’. Een melancholisch portret van het menselijk tekort, van afscheid en gemis. Dat laatste, het knagende gevoel van een ontbrekend element, is misschien wel de essentie van het oeuvre van Peeping Tom. „In ons diepste wezen missen we altijd wel iets”, zegt Chartier. „We verlangen naar vroeger, geborgenheid, de baarmoeder, vrienden die je bent verloren, liefde die je nooit kreeg.”

Grote kans dat dat thema in Kinderen terugkeert, ook al willen Carrizo en Chartier de inhoud van die voorstelling bij wijze van experiment zo veel mogelijk laten bepalen door kinderen. Ze zijn op zoek naar probleemjongeren en wezen. Kinderen die opgroeien buiten het gezin.

Altijd weer de familie, ook als die afwezig is, of onvolmaakt. Bij Peeping Tom is alles familie.

Moeder door Peeping Tom. Stadsschouwburg Amsterdam, 25/11. Overige speeldata: peepingtom.be