Waarom sluit Trump liever bilaterale handelsverdragen?

Handelsverdrag TPP

Dat Donald Trump een einde wil maken aan TPP, is goed voor China en potentieel een risico voor Nederland. Vijf vragen over Trumps plan TPP te torpederen.

Foto AFP/Getty Images, Alex Wong

Donald Trump heeft alvast één duidelijke taak voor zichzelf vastgesteld, als hij straks het Witte Huis betreedt: een einde maken aan het TPP-verdrag over vrijhandel, een belangrijke erfenis van zijn voorganger Barack Obama. Vijf vragen over Trumps plan TPP te torpederen.

1. Wat is TPP?

TPP is een afkorting voor Trans-Pacific Partnership, een handelsverdrag tussen twaalf landen rondom de Stille Oceaan. Behalve de Verenigde Staten is de overeenkomst ondertekend door Japan, Chili, Mexico, Canada, Peru, Brunei, Maleisië, Singapore, Vietnam, Australië en Nieuw-Zeeland – China mocht niet meedoen. De deelnemende landen zijn samen goed voor 40 procent van de wereldeconomie. Over TPP is jaren onderhandeld en het verdrag moet nog worden geratificeerd door de individuele landen.

De doelen van het verdrag zijn onder meer economische groei bevorderen, banen creëren en armoede verminderen, schrijft de Amerikaanse regering op haar website. Dat zou bereikt worden door bijvoorbeeld het afschaffen van importheffingen en andere handelsbarrières.

2. Wat heeft Trump tegen TPP?

TPP is een „potentiële ramp voor ons land”, zei Trump in een videoboodschap op YouTube. Hij is bezorgd om Amerikaanse banen, en hij ziet het juist als zijn taak om „welvaart en banen te creëren” voor Amerikanen. In het filmpje van tweeënhalve minuut legt hij niet uit hoe TPP precies een gevaar vormt voor Amerikaanse banen. In plaats van TPP gaat Trump als president straks „eerlijke, bilaterale handelsdeals” proberen te sluiten, die „banen en industrie terugbrengen naar Amerikaanse grond”.

In hetzelfde filmpje kondigt Trump ook een manier aan om zelf „vele miljoenen goedbetaalde banen te creëren”. Hij wil de „banenmoordende beperkingen op de productie van Amerikaanse energie” opheffen, inclusief beperkingen op schaliegas.

Lees ook waarom Trump geen trendsetter is: Hoogtij van de wereldhandel is al achter de rug

3. Wat betekent dit voor China?

China mocht niet meedoen met TPP. De ‘dood’ van het verdrag is dan ook goed nieuws voor China en ook voor de Amerikaans-Chinese relaties. Beijing verzette zich tevergeefs tegen dit verdrag dat werd gesloten als tegenwicht tegen de dominantie van China, het grootste handelsland en de tweede economie van de wereld. China is niet principieel tegen multinationale handelsverdragen en al helemaal niet tegen economische globalisering, maar wil alleen niet buitengesloten worden. President Xi Jinping wil zelfs graag regionale handelsverdragen sluiten, ook met de Verenigde Staten. Het is daarom ook maar de vraag of TPP niet in een gewijzigde vorm met China, Indonesië, Thailand en Zuid-Korea uit het politieke graf zal herrijzen. Als de VS zich terugtrekken, verdwijnt dus ook een bron van spanningen en irritaties in de belangrijkste bilaterale relatie ter wereld.

231116_TPP

4. Is dit een teken van toenemend protectionisme?

Nee. Of in ieder geval: nog niet. Het afwijzen van méér vrijhandel staat niet gelijk aan het bestrijden van vrijhandel. Maar wie de plannen van aankomend president Trump bekijkt, mag zich wel enige zorgen maken. Het beschermen van de arbeidsmarkt tegen concurrentie van buitenaf, één van Trumps beloften, komt per definitie neer op het weren van, of duurder maken, van import. Of Trumps achterban daar beter bij af is, is de vraag. Misschien verhuizen er wel banen van het buitenland terug naar de Verenigde Staten, maar vaak zal dit laagwaardig werk zijn dat Amerikanen helemaal niet willen doen. En de kosten van ingevoerde producten worden hoger. Dat tast de koopkracht aan van precies de groep die Trump zegt te willen beschermen.

5. Is dit nadelig voor Nederland?

Nederland is een handelsland, al wordt dat ook wel overdreven. Nederland drijft voornamelijk handel binnen de Europese Unie. De bulk van de export gaat naar Duitsland en België, daarna volgt het Verenigd Koninkrijk. De ‘Brexit’ is in die zin wel een mogelijk risico voor de Nederlandse exportactiviteiten. De Verenigde Staten komen wat de Nederlandse export betreft pas op de zesde plaats. Het eerstvolgende andere land buiten de Europese Unie is China, waarnaar even veel wordt geëxporteerd als naar Zweden.

Dat betekent niet dat de Nederlandse kwetsbaarheid voor protectionisme klein is. Indirect is er schade wanneer landen waar Nederland naar exporteert, zelf te lijden krijgen van protectionisme elders. Daardoor komt hun vraag naar Nederlandse exportproducten onder druk. Denk aan Nederlandse toeleveranciers voor de Duitse auto-industrie.