Met frisse tegenzin aan de Europese fraude-aanpak

Justitie

Een Europees OM kan de fraude met EU-geld beter vervolgen dan nu gebeurt. Minister van der Steur geeft gereserveerd steun.

Echt enthousiast is minister Ard van der Steur (Justitie, VVD) nog niet over het plan om een Europees Openbaar Ministerie op te richten. Toch wil hij dat Nederland er voor gaat stemmen in Brussel. Dat Europese OM gaat er waarschijnlijk toch wel komen, schreef hij deze week aan de Tweede Kamer, en dan kan Nederland beter meewerken dan aan de zijlijn staan.

Deze woensdag wacht Van der Steur een stevig debat in de Tweede Kamer. Want die Kamer is in meerderheid tegen een Europees OM, dat fraude met EU-geld gaat opsporen. Ook Van der Steurs VVD is tegen.

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

Bij het Europees Openbaar Ministerie (EOM) gaan officieren van justitie uit alle EU-landen straks fraude met EU-geld opsporen. Dat is hard nodig, vindt de Europese Commissie, omdat er jaarlijks voor zo’n 600 miljoen euro aan dit soort fraude wordt gepleegd.

Het is inderdaad vrijwel zeker dat het EOM er komt. Het Nederlandse parlement staat vrijwel alleen in zijn kritiek. En als Nederland straks als een van de weinige landen tegen stemt, zullen andere landen het naar verwachting alsnog oprichten, maar dan zonder deelname van Nederland.

De EU heeft al zijn eigen fraude-opsporingsbureau: OLAF. Maar dat moet zijn dossiers uiteindelijk overdragen aan de nationale OM’s. Die moeten de zaak vervolgens verder onderzoeken en voor de rechter brengen. En daar gaat het mis. In slechts de helft van de zaken die OLAF overdraagt, wordt vervolging ingesteld.

Straks kan het EOM zelf gaan vervolgen. De zaken worden wel gewoon bij een nationale rechter gebracht, door een nationale officier van justitie die namens dat land bij het EOM zit.

Europees OM vooral in Zuid-Europa populair

Vooral Zuid-Europese landen zijn sterke voorstanders van een sterk Europees opsporingsapparaat. Zij kunnen wel wat hulp gebruiken in hun strijd tegen criminaliteit. De Italiaanse minister van Justitie heeft al eens geopperd dat het Europees OM wat hem betreft niet alleen fraude, maar bijvoorbeeld ook terrorisme mag opsporen.

Zo’n glijdende schaal is precies waar Tweede Kamerlid Michiel van Nispen (SP) bang voor is. „Je hoort nu al mensen zeggen dat er eigenlijk ook een Europese rechtbank zou moeten komen. Of een Europese FBI en CIA, zoals minister Koenders zei. Maar het strafrecht moet echt iets blijven voor de nationale soevereiniteit.”

Ook de VVD blijft tegen, zegt Kamerlid Foort van Oosten. „Je moet zorgen dat OM’s goed samenwerken. Je moet ze niet inwisselen voor een Europese evenknie.”

CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg vreest dat het EOM straks gaat bepalen waar Nederland zijn onderzoekscapaciteit voor moet inzetten. „Het is niet ondenkbaar dat we een eigen groot onderzoek opzij moeten schuiven omdat er een aanwijzing komt uit Europa.”

Minister wil invloed Nederland verzekeren

In zijn Kamerbrief legde Van der Steur uit waarom hij toch graag voor het EOM wil stemmen. Ook als Nederland niet meedoet, zal het Europese OM soms medewerking vragen aan het Nederlandse. En die medewerking zal Nederland dan moeten verlenenen, dus opsporingscapaciteit kost het sowieso. Als Nederland meedoet, kan het tenminste meebeslissen over de koers en prioriteiten.

Maar de Tweede Kamer heeft hij niet overtuigd met zijn brief. Die zal hem waarschijnlijk oproepen toch tegen het EOM te stemmen.

Bij een vorig overleg in de Tweede Kamer, vorig jaar, waren alleen PvdA en D66 positief over het EU-plan. Europese landen kunnen dit soort fraude gewoon niet makkelijk in hun eentje bestrijden, zegt PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt. „Het is een gemankeerd systeem.” Hij heeft nog een praktisch argument: Europol en Eurojust zijn al gevestigd in Den Haag. Als Nederland meedoet, zou het zomaar kunnen dat ook het Europese OM zich in Nederland wil vestigen.