Recensie

Lijdzame Noord-Italiaanse Jezus even op bezoek in Den Haag

Andrea Mantegna’ Ecce homo

Een dramatisch keerpunt in de lijdensweg van Jezus is het moment waarop de volkswoede zich tegen hem keert. De Bijbel vertelt hoe hij dan al is verraden door een van zijn getrouwen, gearresteerd en overgeleverd aan de Romeinse machthebbers in Jeruzalem. Als Pontius Pilatus hem toont aan landgenoten, schreeuwen die: „Weg met hem, aan het kruis met hem”. Het thema Ecce homo – de woorden ‘zie de mens’ die Pilatus uitsprak – is vaak geschilderd. Een van de aangrijpendste voorbeelden is nu te zien in de Haagse Galerij Prins Willem V. De Noord-Italiaanse Andrea Mantegna (circa 1431-1506) maakte het omstreeks 1500. Het doek (ruim een halve meter hoog) lijkt deel van een groter werk, zo krap passen de figuren binnen de omlijsting. Het bovenlichaam van Jezus, met de striemen van de geseling, neemt het grootste deel in. Zijn lijdzame uitdrukking contrasteert met de groteske koppen van de twee mannen die hem flankeren. In de bovenhoeken hangen briefjes met teksten die de Joden naar hun ‘koning’ schreeuwden. Het lijdt geen twijfel dat de mannen om Jezus heen Joden voorstellen, geschilderd op de karikaturale manier die destijds in Europa niet ongewoon was. Meer dan om het belachelijk maken van een bevolkingsgroep zal dit schilderij bedoeld zijn geweest als een devotiestuk dat de zestiende-eeuwse toeschouwer aanspoorde met Jezus mee te lijden, maar ook te beseffen zelf door zijn zondigheid medeverantwoordelijk te zijn voor het offer dat hij bracht.