Recensie

De chroniqueur, de poëzieliefhebber, de memoirschrijver

Elke fan (van de dichter, de columnist of de prozaïst) kan zijn eigen Campert terugvinden in een nieuwe bloemlezing – en en passant een nieuwe ontdekken.

Iedereen om me heen houdt van een andere Campert. Zelf ben ik bewonderaar van de dichter. Een van mijn leerlingen is door Het leven is vurrukkulluk bekeerd tot de literatuur. Mijn buurman slaat de Volkskrant altijd open op de pagina met Camperts column.

Helaas zie ik bij veel Campertianen dat de liefde zich doorgaans tot één genre beperkt. Dat kan aan hen liggen, maar misschien ook aan het feit dat de Vijftiger zo ontzettend veel heeft geschreven. Hij heeft elk denkbaar literair genre beoefend: van poëzie tot proza, van kinderboeken tot toneel- en radioteksten, van memoir tot column.

Gelukkig heeft uitgeverij Van Oorschot nu de dundruk Campert Compact uitgebracht: een keuze uit de gedichten, verhalen en columns, op Camperts verzoek samengesteld door Mirjam van Hengel, die zijn biografie schrijft. Binnen iedere afdeling zijn de teksten chronologisch geordend, zodat je ziet hoe hij zich binnen elk genre heeft ontwikkeld. Daarnaast maak je met verschillende Camperts kennis: de chroniqueur, de poëzieliefhebber, de memoirschrijver.

Ik was zeer verrast door zijn vroege columns. Zo is er ‘De man en de corn-chips’ (1987), een fantastische column die zich afspeelt in een drukke kruidenierszaak. Een klant is op zoek naar, u raadt het al, corn-chips en is zo onhandig dat de hele zaak hem gaat helpen, wat voor een ieder een bevredigende bezigheid blijkt te zijn. Wanneer de man daarna ook nog op zoek moet naar rozijnen raakt iedereen door het dolle heen en besluit Campert zijn verhaal met: ‘Daarna werd er gejuicht en gezongen en sommigen van ons kwamen pas diep in de nacht terug.’

Ook wat betreft de poëzie is deze dundruk bijzonder veelzijdig. Natuurlijk ontbreken klassiekers als ‘Poëzie is een daad’ en ‘Credo’ niet, maar er is ook veel moois uit Camperts latere dichtwerk te vinden. Neem ‘Forgotten Field’ uit Een oud geluid (2011), waarin de dichter op de vraag of hij wel goed voor zichzelf zorgt, het volgende doet: ‘Ik knik heftig bevestigend/ want dat moet je doen/ als je oud bent/ en wijs op de inhoud van mijn boodschappentas …. Een slof sigaretten als pistolen in de oorlog/ en een fles wijn uit Portugal/ genoemd naar een vergeten veldje/ nooit in het kadaster opgenomen/ en waar ik ooit heen zal gaan.’

Campert Compact zit tjokvol met dit soort wondertjes.

Stijlwaaier

De grootste verrassing vormen echter de korte verhalen. In Van Hengels selectie maken we kennis met een indrukwekkende stijlwaaier. Ik moet zeggen dat ik verbluft was: van satire tot thriller, van verstilde observatie tot hilarische anekdote: het zit er allemaal in. De grapdichtheid van ‘Alle dagen feest’ zorgde ervoor dat ik toch maar weer de stiltecoupé verliet, door zinnen als ‘De nacht leek… een zee van mogelijkheden: olietankers, meeuwen, wrakhout, lege flessen stukken kruk, lijken.’

En zo is deze selectie enorm gevarieerd. Ik kwam zoveel grappige en tegelijkertijd schrijnende observaties tegen (‘Wij waren op de Veluwe terechtgekomen omdat de Duitsers het nodig hadden geacht dat deel van Den Haag waarin we woonden af te breken’) dat ik op een zeker punt maar ben opgehouden met hartjes in de kantlijn zetten.

Het is een heerlijke verzameling geworden, met voor elk wat wils. En dat levert meteen het enige, minuscule bezwaar op: niet alles spreekt aan. Het is mij een enkele keer te flauw (‘Een schot verbrijzelde een ruit, maar het bleek gelukkig een Schot’), een paar gedichten balanceren op het randje van sentimentaliteit. Het sterke verhaal ‘Een mooie jonge vriendin’ uit 1998, boet regelmatig aan kracht in door een vervelende seksistische terzijde (‘Je nieuwe jonge vriendin bleek…een opgelapt tweedehandsje’).

Gelukkig zijn dat uitzonderingen. De grote meerwaarde van deze publicatie is dat de poëzie-liefhebber kan kennismaken met Camperts proza zonder meteen geïntimideerd te zijn door de omvang, en de columnfanaat kan pootjebaden in diens gedichten. Deze dundruk is behalve een sterke selectie, ook een knappe verzameling herinneringen. In het licht daarvan is het interessant dat Camperts toekomstige biograaf de samenstelster is. Deze verzameling vormt zo alvast een waanzinnige teaser-trailer voor de biografie.