Column

‘Intieme sessies’

Het leek me een geweldig idee voor een filmdocumentaire: de registratie van de gezamenlijke consulten van een moeder en haar dochter bij hun psychotherapeut. Dus op naar IDFA, waar ze deze film, getiteld You have no idea how much I love you, van de Poolse regisseur Pawel Lozinski vertonen.

„Regisseur Lozinksi”, schreef IDFA, „legt de intieme sessies van zeer nabij en uiterst respectvol vast en registreert loepzuiver alle emoties die zich verbergen achter woorden of stilte.”

Er was geen woord van overdreven, dacht ik, terwijl ik in een volle, ademloos meelevende zaal zat te kijken. Dochter Hania en moeder Ewa gaven ons waar voor ons geld (10,50 euro), evenals de psychotherapeut die hen aanhoorde. Het hielp dat de moeder en haar nu 25-jarige dochter een grote hekel aan elkaar bleken te hebben. De dochter voelde zich van kindsbeen af verwaarloosd, ze was bij haar moeder achtergebleven nadat haar ouders gescheiden waren.

De dochter had er een aansprekend beeld bij. Ze had eens op film gezien hoe een ooievaar het zwakste van haar drie jongen uit het nest had gestoten. Zo’n nest, klaagde Hania, was ook het gezin geweest waarin zij was grootgebracht.

De moeder ervoer de klachten als beschuldigingen en toonde zich hevig teleurgesteld. Ze begon te huilen en riep dat ze juist veel van haar dochter had gehouden. Ze kon niet begrijpen dat haar dochter daar nooit iets van gemerkt had en ze voelde zich er schuldig over. Er was een diepe pijn in haar, vertelde ze de therapeut. Hij dwong haar een woord bij die pijn te bedenken. Eenzaamheid, zei ze. Sinds haar dochter de deur uit was, had ze alleen nog oppervlakkige sociale contacten.

Met bijna diplomatieke behoedzaamheid probeerde de therapeut moeder en dochter naar elkaar toe te praten. De moeder wilde wel, maar de dochter bleef gereserveerd, al leek ze tegen het einde enigszins te ontdooien.

Kortom, eind goed, maar nog niet alles goed.

Toen begon de aftiteling. En daar stond onderaan in enkele fletse regeltjes dat Hania en Ewa in werkelijkheid helemaal geen moeder en dochter van elkaar waren. Omdat het verboden was om psychotherapeutische consulten te filmen, had men twee modellen gekozen die uit hun eigen ervaringen mochten putten.

Ik voelde me bekocht, belazerd en besodemieterd. Door IDFA („intieme sessies, respectvol vastgelegd”!) en door die Poolse regisseur. Het was alsof ik 80 minuten lang naar een soort 1 aprilgrap had gekeken. We hadden meegeleefd met twee gedeprimeerde vrouwen en nu riep iemand achter ons: „Sliep uit!”

Regisseur Lozinski mocht het na afloop vanaf het podium komen uitleggen, maar het lukte niet erg. „Ik voel me verraden”, riep een vrouw uit de zaal, „waarom hebben jullie dit niet van tevoren gezegd?” „Dat zou een spoiler zijn geweest”, reageerde de regisseur. Hij vond het een toegestane methode: de vrouwen waren geen acteurs geweest, de therapeut was een echte en er was zonder script gewerkt.

Geen script? Maar er was toch duidelijk een verhaaltje verzonnen, een fake-verhaaltje met een begin en een einde, overtuigend gespeeld door twee amateuracteurs en een therapeut die al even overtuigend een therapeut nadeed? We hadden geen documentaire gezien, maar een speelfilm, die niet op IDFA thuishoorde.