Hoogtij van de wereldhandel is al achter de rug

Deglobalisering

Met de afwijzing van het Trans Pacific Partnership (TPP) begint de aanstaande president Trump geen trend, maar zet er een voort.

Containerwoningen voor studenten bij de NDSM werf in Amsterdam Noord. Foto ANP / Jurriaan Brobbel

Ooit afgevraagd waarom er tegenwoordig zoveel creatieve oplossingen worden gevonden met zeecontainers? Van schuren tot studentenflats, van hufterwoningen tot fantastische villa’s: de zeecontainer is een geliefd bouwmateriaal geworden.

Voor een aardige analogie moet een jaar of veertig terug in de tijd worden gegaan, toen houten spoorbielzen opdoken in de Nederlandse tuinen en zitkuilen. Niet dat de spoorbiels zomaar in trek kwam. De spoorlijnen werden vernieuwd en beton verving de houten biels. Daarna werden er creatieve oplossingen gevonden voor de enorme berg bielzen die over bleef.

Dat is met zeecontainers net zo. Er zijn er te veel. Wie op Ebay “40 ft shipping container” invoert krijgt maar liefst 236 aanbiedingen. Nog zonder de aanbieders van kant- en klare containerwoningen. De container is de spoorbiels van de eenentwintigste eeuw.

Lees ook wat het einde van TPP voor Nederland betekent: Trump sluit liever bilaterale handelsverdragen

Enorme overcapaciteit

Bedrijven in het internationale zeevervoer hebben geïnvesteerd in een verdere groei van de wereldhandel, en dus ook het vervoer over zee. Nu die groei sterk tegenvalt is er sprake van enorme overcapaciteit. De Zuid-Koreaanse vervoersreus Hanjin viel vorige maand om, waarna zijn containerschepen wekenlang doelloos ronddobberden op de wereldzeeën, vol goederen die hun bestemming voorlopig niet zouden bereiken. In de sector, en ook in de scheepsbouw in Azië, is nu een sanerings- en fusiegolf aan de gang om de huidige malaise te overleven.

De groei van de wereldhandel valt tegen, en dat is voor het eerst sinds het begin van de jaren tachtig. De globalisering die destijds op gang kwam is, met wat mitsen en maren, vrij eenvoudig te meten. Overtreft de groei van het volume van de wereldhandel de groei van het volume van de wereldproductie, dan is er sprake van globalisering. Meer van wat er geproduceerd wordt, wordt over de grenzen heen verhandeld.

embed-2-large

Dit is grotendeels het verhaal van de afgelopen 35 jaar. In de tien jaar tot 1989 groeide de wereldhandel gemiddeld elk jaar 1,3 maal sneller dan de productie. Daarna kwam de globalisering pas goed op stoom. In de tien jaar tot 1999 groeide de wereldhandel gemiddeld elk jaar 3,8 maal zo snel als de wereldproductie. Zelfs in de tien jaar tot 2008, het jaar van de Lehman-crisis, nam de wereldhandel nog 2,6 maal sneller toe dan de productie. Maar daarna daalde het tempo van de globalisering fors. In de tien jaar tot 2016 is de wereldproductie opeens 1,2 procent sneller gegroeid dan de handel. Sinds 2012 is er slechts één jaar waarin de handel het beter doet dan de productie.

Globalisering al lang op zijn retour

De globalisering is dus al langer op zijn retour. De relatieve krimp van de wereldhandel, die normaal alleen tijdens recessies (in 2001 en 2009 bijvoorbeeld) voorkomt, is nu normaal aan het worden. Dat heeft tal van oorzaken. Eén is dat de kosten van internationaal transport zo naar beneden zijn gebracht, dat er nauwelijks nog extra efficiency te behalen valt. Een andere is dat robotisering van de productie er voor kan zorgen dat spullen dichterbij de afzetmarkt gemaakt kunnen worden. De ‘mondiale productieketens’ die over de wereld lopen en waar grondstoffen, halffabrikaten en assemblage op verschillende plekken worden aangewend, kunnen daardoor korter worden. Er verhuizen dan minder goederen over de grens.

En dan is er uiteraard China, een markt, en arbeidsmarkt, van 1,4 miljard mensen die in de loop van de jaren negentig toe- trad tot de wereldeconomie. Het schokeffect van China op de wereldhandel ebt langzaam weg.

Déglobalisering is wat dat betreft zeer relatief: er heeft al een enorme internationale integratie van productie en handel plaatsgevonden, die niet zomaar weggaat. Dat betekent niet dat het systeem onkwetsbaar is. De wereldhandelsorganisatie WTO stelde afgelopen zomer dat het aantal protectionistische maatregelen van de twintig belangrijkste economieën in de wereld (de G20) in het snelste tempo werden doorgevoerd sinds de crisis van 2008. Dat de aanstaande president Trump niet wil dat de Verenigde Staten meedoen aan het TPP-handelspact in Azië, is wat dat betreft geen begin, maar de voortzetting van een trend.