Direct, zwart én vrouw – erger kan niet

De weerstand tegen Sylvana Simons Waarom reageren mensen zo sterk op Sylvana Simons? Ze is tegen Zwarte Piet en kandidaat bij de politieke partij Denk.

Foto Arie Kievit / ANP

Het gezicht van kandidaat-Kamerlid Sylvana Simons is gefotoshopt op het lichaam van een naakte Afrikaanse vrouw. Haar hoofd is geplakt op het lichaam van een zwart persoon die zojuist is opgehangen door de Ku Klux Klan. De muziek bij de beelden is vrolijk: „Oh Sylvana, oh Sylvana”, zingt de Brabantse zanger Rob van Daal. „Waarom pak jij je koffers niet?”

De beelden van wat inmiddels het ‘lynchfilmpje’ over Sylvana Simons is gaan heten, zorgden maandag en dinsdag voor veel geschokte reacties en verbazing. Op Twitter begon al snel een solidariteitsactie met als hashtag #stanaastSylvana. Maar op social media klonken even goed andere geluiden – en niet alleen van boze blanke mannen. „Geweldig hahaha”, schreef ene Vera van Vliet op Facebook. „Geniaal”, aldus Iris Hesseling.

Het was al duidelijk dat oud-tv- en radiopresentator Sylvana Simons, meer dan andere zwarte publieke persoonlijkheden zoals antizwartepietactivist Quincy Gario, sterke gevoelens oproept – zowel voor als tegen. Mede daarom haalde de politieke partij Denk haar als stemmentrekker bij de partij. Inmiddels is de ophef rond haar persoon echter zo groot geworden dat Denk dinsdagavond bekendmaakte dat Simons beveiligd zal worden.

Hoe kan het dat juist deze oud-radio- en tv-presentator zoveel losmaakt?

Simons, zeggen haar symphatisanten, is een goed gebekte, mediagenieke zwarte vrouw die zich durft uit te spreken over gevoelige onderwerpen. De slachtofferrol ligt haar niet, en dat in een samenleving met een steeds openlijker racistische onderstroom. Niet iedereen kan dat hebben.

„Ik zie in de reacties op Sylvana Simons een samenballing van aspecten in de populistische onderstroom, vooral op social media”, zegt Cyriel Triesscheijn, directeur van antidiscriminatiebureau RADAR. En niet alleen racisme. „Ook is het nog steeds niet erg geaccepteerd dat niet een man, maar een vrouw vertelt hoe het volgens haar moet in Nederland. John Lennon zong: ‘Woman is the nigger of the world’ en dat klopt nog steeds. Mensen die zich toch al verongelijkt en vergeten voelen, hebben zoiets van: ‘En jíj gaat mij vertellen wat ik wel en niet mag vinden? Veel gekker moet het niet worden.’”

Het zijn opvallend veel witte mannen die zich aangevallen voelen, zegt Glenn Helberg, kinderpsychiater en voorzitter van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN). „Zij voelen de drang de eigen groep waarmee jij je identificeert, te verdedigen tegen de ánder. Dat is een heel primitief gevoel. Sylvana Simons is niet alleen de ánder omdat ze zwart is, ze is ook nog vrouw. Seksisme, racisme én islamofobie spelen een rol. Want ze zit nu bij een partij die opkomt voor moslims. Zij symboliseert die drie angsten.”

Ook critici die Simons „belerend ” vinden of „een omhooggevallen tv-sterretje”, oordelen dat de film veel te ver gaat. „Het heeft niks meer met fatsoen of argumenten te maken”, zegt Dominique Weesie, oprichter van de weblog GeenStijl en omroepvereniging PowNed. „Ik snap niet dat de zanger geen afstand van dat filmpje heeft genomen.” Over de oorzaken van de weerstand tegen Simons zegt Weesie: „Misschien komt het doordat ze over veel gevoelige onderwerpen tegelijkertijd heel uitgesproken is: én in de zwartepietdiscussie, én over het slavernijverleden, én over Turkije, én over Denk. En dat allemaal ook nog eens in de sinterklaastijd, waarin veel mensen in de provincie boos zijn dat hun Zwarte Piet wordt afgenomen. Omdat het debat daarover vooral in de media is gevoerd, en Simons een mediapersoonlijkheid is, krijgt zij de volle laag.”

Weerstand

Ebru Umar, columnist en publicist, heeft geen enkele moeite om de weerstand tegen Sylvana Simons te verklaren. Umar zegt: „Het opportunisme druipt er bij haar van af. Eerst geeft de Nederlandse samenleving haar alle kansen. Simons heeft als tv- en radio-presentatrice een mooie carrière kunnen maken. Ze had een relatie met rijke mannen zoals Roland Kahn. En nu, bij de start van haar politieke carrière, is diezelfde samenleving ineens racistisch. Ze doet me een beetje denken aan die beroemde uitspraak van Ivana Trump in The First Wives Club, die vrouwen-in-echtscheiding aanraadt: „Don’t get mad. Get everything!

Lees de analyse van Simons’ stap naar Denk: Tv-ster Sylvana Simons gaat politiek dekoloniseren

Ook onder minder bekende Nederlanders is de weerstand tegen Simons soms groot. „Als je haar hoort, zijn alle blanken schuldig aan de slavernij, ook al bestonden we toen nog niet”, zegt Bert Brands, postbode in Huizen. Hij mengt zich op social media regelmatig in discussies rond kwesties als Zwarte Piet en Sylvana Simons. Hij vindt Simons generaliseren. „Er is niets racistisch aan Zwarte Piet, die figuur hoort bij een mooi kinderfeest. En kijk hoe het nu is: allemaal demonstranten bij de intocht.”

Brands vindt het filmpje veel te ver gaan maar begrijpt de frustratie van veel mensen: „Simons vraagt en krijgt wel heel veel aandacht. Ze zit voortdurend in allerlei programma’s. Terwijl tegenstanders niet worden uitgenodigd of worden weggezet als PVV’ers of Tokkies. Zij mag alles zeggen. En als Wilders zegt wat hij denkt, wordt hij vervolgd.”

Inmiddels is er ook een discussie losgebarsten of het ‘lynchfilmpje’ überhaupt nog te zien moet zijn. Dergelijke „walgelijke filmpjes” moeten niet worden verspreid, vindt bijvoorbeeld Francisco van Jole, hoofdredacteur van opiniesite Joop.nl. Op die manier wordt virulent racisme sociaal geaccepteerd, zegt hij. Van Jole vindt het „ongelooflijk” dat ook serieuze media het filmpje verspreiden. „Dat doe je met onthoofdingsfilmpjes en kinderporno ook niet.”

Correctie: in dit artikel werd Denk eerst ten onrechte “een moslimpartij” genoemd. Dit is aangepast tot het correcte politieke partij.