De Brexit-stemmers wordendoor Theresa May beloond

Brexit

Woensdag maakt minister van Financiën Hammond bekend hoe hij zijn geld besteedt. Wie het nu nét redt, zal het beter krijgen.

Boris Johnson (Buitenlandse Zaken) kan geestiger speechen. Premier Theresa May speelt het politieke spel sluwer. Liam Fox (Internationale Handel) en David Davis (Brexit-zaken) kunnen harder roepen. Tegenover zijn belangrijkste collega-ministers moet Philip Hammond op veel fronten het onderspit delven. Maar de ervaren, rustige en ietwat fletse Hammond heeft één voordeel: hij gaat over het geld.

Hoe Hammond als minister van Financiën dat geld besteedt, zal woensdag blijken. Dan presenteert de zestigjarige Hammond zijn eerste Autumn Statement, een jaarlijkse verklaring over de staat van de economie, uitgesproken in het parlement. Ook zal hij zeggen hoe hij van plan is de lopende begroting aan te passen.

Naar goed Engels gebruik zijn enkele van de belangrijkste punten van Hammonds toespraak gelekt. Volgend jaar zal de Britse economie niet met 2,2 maar met 1,3 procent groeien. In 2018 zal de verwachte groei niet 2,1 maar 1,5 procent bedragen.

Politiek toneelstukje

Premier May heeft in een zorgvuldig voorbereid politiek toneelstukje Hammond opdracht gegeven om vooral maatregelen te treffen die het dagelijks leven makkelijker maken voor gezinnen die te veel verdienen voor een uitkering, maar te weinig om makkelijk van rond te komen. Deze groep, met een inkomen rond de 20.000 pond (23.500 euro) per jaar, noemt May ‘just about managing’, afgekort tot jams. Waar de afgelopen twee weken iedere politiek analist na de overwinning van Trump repte over het electorale belang van de deplorables in de VS, richt May zich nu op de jams in het VK.

„Dit zijn de mensen die hard werken en niet het gevoel krijgen dat ze delen in de welvaart die economische groei brengt”, zei Hammond zondag in de Andrew Marr Show op de BBC. Niet toevallig: eerder oordeelde May dat het deze groep is die tijdens het referendum koos uit de EU te stappen. Zij zien Europese samenwerking, aldus May, als een apostel van globalisering en een bedreiging voor hun banen en sociale zekerheid.

Begin vorige maand kwam May ook al op voor de jams. Toen was de Bank of England het doelwit. May verweet de centrale bank en haar gouverneur Mark Carney dat het ruime monetaire stimuleringsbeleid met extreem lage rentes de ongelijkheid had vergroot. „Mensen met aandelen werden rijker, mensen zonder hebben geleden. Mensen met hypotheken zien hun schuld slinken, mensen met spaargeld zijn armer geworden.” Toen wist May weinig verandering teweeg te brengen: de centrale bank is onafhankelijk en een gedwongen vertrek van Carney zou de Brexit-paniek alleen maar versterkt hebben.

Ook nu kan Hammond moeilijk handelen. Hij heeft al erkend dat zijn handen grotendeels gebonden zijn. De minister van Financiën zal woensdag bekendmaken dat de overheid de komende drie jaar door de lagere economische groei minder binnenkrijgt aan belastingen en inkomsten dan verwacht. Het gevolg: tot 2020 een gat van 80 tot 100 miljard pond.

„We hebben een schuld om tranen van in je ogen te krijgen”, zei Hammond tegen televisiepresentator Andrew Marr. Dat „gapende zwarte gat” zorgt ervoor dat Hammond weinig ruimte heeft om te investeren. Natuurlijk wil hij laten zien dat de regering van Theresa May doorheeft dat de aanstaande Brexit voor economische tegenslag zorgt. Volgens de uitgelekte plannen zal de accijns op brandstofaccijns niet stijgen tot april 2018. Er komt wellicht meer subsidie voor kinderopvang. Hammond wil 2 miljard pond vrijmaken voor wetenschappelijk onderzoek. Nog eens 5 miljard moet naar infrastructuur.

Hoe graag May en Hammond de electoraal belangrijke jams willen overtuigen, ze maken meer werk van het behartigen van de belangen van het bedrijfsleven. De strenge toon waarmee May zakenlieden op het partijcongres in oktober („stop met graaien!”) toesprak, is verdwenen.

Sindsdien heeft May de Nissan- fabriek in Sunderland beloofd vrij te stellen van gevolgen van de Brexit. Ze wil de laagste vennootschapsheffing invoeren van alle G20-landen. Maandag zei ze dat het duidelijk is dat het VK gebaat is bij een overgangsregime als het land de EU verlaat. „Bedrijven willen zich niet aan de rand van een klif bevinden”, zei May. Brexiteers als Davis, Johnson en Fox zijn tegenstander van zulke dure (meebetalen aan de EU) en slepende verplichtingen en willen een harde breuk.

Hammond heeft zich over de Brexit altijd genuanceerder uitgelaten. Zo beloofde hij bankiers in New York dat hoogopgeleide technici welkom zijn als het VK een strenger migratiebeleid voert. Vorige week kondigde Google aan dat de campus in Londen (3.000 arbeidsplaatsen) er gewoon komt na de Brexit, zolang het VK een open handelsnatie blijft. Facebook deed deze week een soortgelijke aankondiging.

Hammond begrijpt de zakenwereld omdat hij daar zelf succesvol was. Hij verkocht medische apparatuur en werd miljonair. Dat May nu voorstander lijkt van een geleidelijke overgang zodat bedrijven zich kunnen aanpassen, duidt erop dat zij in elk geval bij vlagen de rustige stem van haar minister van Financiën kan verstaan tussen het geschreeuw in Westminster.