NRC checkt: ‘Amsterdam trekt fors meer blowtoeristen’

NRC checkt Dit schreef Het Parool naar aanleiding van een onderzoek van het Bonger Instituut.

Foto ANP / Rick Nederstigt

De aanleiding
Het is te druk in de coffeeshops in het centrum van Amsterdam, zo druk zelfs dat klanten noodgedwongen hun jointje op straat moeten roken, schreef Het Parool 28 oktober op de voorpagina van de krant. Lange rijen, rondhangende dealers, het loopt over. Dat zou blijken uit een nieuw onderzoek van het Bonger Instituut voor criminologie, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Onderzoeker Dirk Korf geeft volgens de krant twee oorzaken. „Allereerst is de stroom blowtoeristen de laatste jaren enorm toegenomen”, is de eerste daarvan. Is dat zo?

Waar is het op gebaseerd?
Het onderzoek van het Bonger Instituut, ‘Waterbed, drukte en overlast’, was de aanleiding voor de publicatie. We bellen eerst met Korf, om te vragen of de parafrasering door Het Parool klopt. Het antwoord is: niet helemaal. Hij gaf als mogelijke reden voor de toegenomen drukte in coffeeshops in het centrum de toename van het aantal toeristen aan. „Maar dat kan ik niet kwantificeren.” De term ‘blowtoeristen’, die van zichzelf al voor meerdere interpretaties vatbaar is, is bovendien niet van hem, zo zegt hij. „Klopt”, zegt Michiel Couzy, auteur van het stuk in de krant, „die term is van mij, naar aanleiding van zijn analyse.”

En, klopt het?
Wat staat er wél in het onderzoek hierover? In het begin van het rapport wordt over de klantengroei van de onderzochte coffeeshops geschreven dat de omzet tussen begin 2013 en eind 2015 dusdanig groeide dat het een „objectieve, maar geen precieze” indicatie van de klantengroei is in die tijd. Let wel, zo schrijven de onderzoekers: de prijs van cannabis steeg in die jaren ook, „dus de groei van het aantal klanten zal iets minder groot zijn geweest dan de stijging in de omzet”. Maar: in „met name” 2015 steeg de omzet „zo snel en fors” dat dit niet alleen door de prijsstijging te verklaren is. Dan: „Ter verklaring van de toegenomen drukte wijzen coffeeshops op de groei van het toerisme in Amsterdam in de periode 2013-2015. Ongetwijfeld heeft deze factor bijgedragen aan de drukte in coffeeshops en de hogere omzet.”

Daar komt het vandaan. Met nadruk op „ongetwijfeld”. Een slag om de arm dus. Dat zegt Korf ook desgevraagd: het is een logische gedachte, maar cijfers van het aandeel toeristen onder de coffeeshopbezoekers deze paar jaar zijn niet onderzocht. In ieder geval niet in dit onderzoek.

Het aantal toeristen in Amsterdam is wel duidelijk gestegen. Volgens het meest recente onderzoek van Amsterdam Marketing, verbonden aan de gemeente, is het aantal toeristen – inclusief dagjesmensen – tussen 2011 en 2016 met 15 procent gestegen tot zo’n 17 miljoen.
Maar hoeveel procent daarvan bezoekt een coffeeshop? Dat is wel degelijk door de jaren heen onderzocht. In 2003 bijvoorbeeld, door de dienst O+S van de gemeente: 26 procent van de bezoekers aan de stad duikt een coffeeshop in. In 2012 werden toeristen in het vierjaarlijkse bezoekersonderzoek van Amsterdam Marketing gevraagd naar de activiteiten die ze ondernemen in Amsterdam. 35 procent zei dat het bezoek aan een coffeeshop daar een van was. 16,5 procent gaf aan dat „coffeeshops/softdrugs” de voornaamste reden was naar Amsterdam te komen.

Dit jaar verscheen het nieuwe bezoekersonderzoek. Wat valt op: naar coffeeshopbezoek is niet meer gevraagd. Machteld Ligtvoet van Amsterdam Marketing legt uit dat dat bewust is gedaan. „Het risico op sociaal-wenselijke antwoorden is te groot. Net als vragen over een bezoek aan de Wallen. Je weet niet of iemand dit eerlijk toegeeft. Dus we hebben het geschrapt.” Verder is het ook niet onderzocht, zegt ze.
Korf snapt dit en legt uit waarom dit sowieso bijzonder lastig is te meten. Is er verschil tussen een coffeeshop bezoeken en er daadwerkelijk iets kopen? Ben je een ‘blowtoerist’ als je naast het Anne Frank Huis ook een coffeeshop in gaat? „Er is vooral een steekproefprobleem. Ga je mensen op straat interviewen? Op de Wallen of, zeg, in de Bijenkorf?”

Conclusie
Hoewel het vrij aannemelijk is dat de interesse in coffeeshops bij toeristen de afgelopen jaren niet zal zijn afgenomen, en je dus in combinatie met de stijging van het totale aantal toeristen best kan concluderen dat het aantal ‘blowtoeristen’ zal zijn toegenomen, zijn er van de laatste jaren geen cijfers om tot een dergelijke conclusie te komen. We beoordelen de bewering dan ook als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wil zien?
Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag#nrccheckt