Mid-Atlantische hete aardappel

Flessenpost

Schrijfster Pia de Jong is met haar gezin verhuisd naar Princeton, in de VS. Ze bericht wekelijks over wat haar opvalt.

Illustratie Eliane Gerrits

‘Ik zou zó graag de dansvloer op gaan, maar dat kan niet met mijn walker”, zegt de stokoude actrice op het bal. Ze strijkt met haar felrood gelakte nagels over de fazantenveren op haar glitterjurk en kijkt me indringend aan. „But, sweety, you must dance.

Ze spreekt walker uit zonder r op het laatst, sweety heeft een harde t en dance een zeer Britse a. Het is een uiterst merkwaardig accent. Ik vraag me af waar ik het eerder heb gehoord. Al dansend krijg ik plotseling een flashback naar de film High Society, waarin Grace Kelly als een jongedame uit de hogere kringen drie heren om haar elegante vinger windt. Geweldige actrice, groot talent en ook nog eens een van de mooiste vrouwen ooit. Maar niet om aan te horen. „Isn’t it a fine day. Is everybody fine? That’s fine.”

Wat is dit voor vreemd taaltje met al die zacht-zalvende klanken? Neem een deel Brits-Engels en een deel Amerikaans-Engels, plus een flinke scheut toneel- of kostschool, voeg daarbij een twist Cary Grant en garneer met Katharine Hepburn. Serveer het ijskoud, liefst op een oceaanstomer in het midden van de Atlantische Oceaan. Voilà, daar heeft u het recept voor het perfecte Mid-Atlantische accent.

Deze totaal kunstmatige vorm van de Engelse taal werd in het midden van de vorige eeuw gesproken door acteurs en de hogere kringen. De oude dame op het feest leerde het vast op de toneelschool. Het was bedoeld om extra duidelijk over te komen in rumoerige zalen of krakende radiosignalen. Waarschijnlijk dezelfde reden waarom Philip Bloemendal het Polygoonjournaal met zo’n aparte stem voordroeg.

De Amerikaanse oostkustelite bezigde het Mid-Atlantisch om zich te onderscheiden van het gewone volk. Op dure privékostscholen, de zogenaamde finishing schools, brachten speciale spraakdocenten de leerlingen dit accent bij om hen aristocratisch en welopgevoed te doen overkomen. Franklin Delano Roosevelt leerde zijn legendarische accent op de Groton-school in Massachusetts, Jacqueline Kennedy het hare op Miss Porter’s School in Connecticut.

In 1961 gaf mevrouw Kennedy een rondleiding door het Witte Huis die op de televisie werd uitgezonden. Keurig gekleed en gekapt flaneert ze door de vertrekken en vertelt over de historie en de kunstvoorwerpen. De vragen beantwoordt ze uiterst traag, zichtbaar zwoegend op de uitspraak van haar zorgvuldig ingestudeerde zinnen. Toen ik deze beelden ooit met mijn vriendinnen bekeek, vonden we het een bizarre vertoning. Was Jacqueline Kennedy een kindvrouwtje met beperkte verstandelijke vermogens? Was er iets ernstig mis met haar en durfde niemand dat hardop te zeggen?

Maar nu dan, zoveel jaren na dato, valt eindelijk het kwartje. Er was niets mis met haar verstand. Er zat gewoon een Amerikaanse hete aardappel in haar mond. De goede verstaander hoorde toen exact de komaf van de First Lady. Alleen is het een namaaktaal uit een namaakland: noch Engeland, noch Amerika, maar een fictief eiland midden in de oceaan. Net zo verzonnen als het kasteel Camelot uit de Arthurlegende, dat Jacqueline van het Witte Huis wilde maken.

Camelot bleek geen lange toekomst te hebben en inmiddels is ook het Mid-Atlantisch bijna uitgestorven; er zijn nog maar enkelen die het beheersen. Waaronder de oude actrice die op het eind van de avond alsnog haar walker aan de kant schuift en haar tafelheer de dansvloer op sleurt. „Dance, darling, dance”, voegt ze de beduusde jongeman toe. Drie lange, aanstellerige Britse a’s rollen uit haar mond. Als de laatste oerkreet van de dinosauriërs. Het einde van een tijdperk.

Reacties naar pdejong@ias.edu