Cultuur

Interview

Interview

Foto’s Phil Decker

‘Journalisten, ga de wereld in’

Ted Conover De pers moet veel meer op zoek naar andere meningen, zegt schrijver en journalist Ted Conover deze dinsdag in een lezing en in een nieuw boek. „Journalisten moeten leren luisteren.”

‘Ga praten met mensen van wie je hebt gehoord dat ze anders zijn dan jij. Laat het nieuwe geluid in de straten het geduldige geluid zijn van jouw discours.’

De woorden waarmee de Amerikaanse journalist en schrijver Ted Conover zijn nieuwe boek, Immersion. A Writer’s Guide to Going Deep, begint, hebben na de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten een nieuwe lading gekregen.

„De media hebben gefaald om te luisteren naar de Amerikanen die Trump wel als president willen”, zegt Conover via Skype vanuit de VS. De Amerikaan geeft deze dinsdagavond in Amsterdam de Gerard van Westerloolezing, een initiatief van de Stichting Verhalende Journalistiek.

Verhalend en participerend is het journalistieke oeuvre van Conover. Op 22-jarige leeftijd begon hij met het onderzoek voor zijn eerste boek dat een cultklassieker werd. Rolling Nowhere (1984) begon als afstudeerproject voor zijn studie antropologie. Klaar met de elitaire wereld waarin hij leefde, besloot Conover een aantal maanden te reizen met zwervers die op en rondom de treinen van Amerika leven. ‘Hopping trains’ gebeurde veel in de jaren tachtig, maar het was ook illegaal. Hij moest zich van zijn begeleiders op de universiteit tijdelijk uitschrijven. Zonder verdere begeleiding sprong hij op een trein en een aantal dagen later reisde hij mee met de eerste zwerver die hij ontmoette.

Vleesfabriek

In een carrière van dertig jaar heeft Ted Conover ondertussen veel identiteiten aangenomen. Naast zwerver, was hij ook taxichauffeur en inspecteur in een vleesfabriek. Voor het boek Coyotes trok hij ruim een jaar op met illegale Mexicaanse migranten. Een van zijn bekendste boeken, Newjack: Guarding Sing Sing (2000) won de National Book Critics Award. Conover werd ervoor genomineerd voor de Pulitzer Prize, de belangrijkste journalistieke vakprijs in de VS. Voor dit boek werkte hij een jaar undercover als bewaker in een gevangenis.

Nu heeft Conover het boek gemaakt dat hij eigenlijk bij zijn allereerste project zelf had willen hebben. Hierin legt hij uit wat de kracht is van zijn werk en de dilemma’s van journalistiek waarin je je volledig onderdompelt in een thema. Hoe diep kun je gaan zonder jezelf te verliezen?

Met zijn nieuwe boek, zegt Conover, hoopt hij schrijvers praktischer handvatten te geven om participerende projecten te ondernemen. „Het moet journalisten aanmoedigen om uit hun eigen comfortzone te stappen, ga de wereld in.”

Journalisten moeten niet alleen verslag doen van de demonstraties waar alle extremen te zien zijn.

Hoe?

„Op veel verschillende manieren. Je kunt naar een ander land gaan om over een conflict te schrijven. Je kunt in je eigen land blijven en in een onderwerp duiken wat nu niet genoeg aandacht krijgt. Je kunt je aansluiten bij de aanhangers van Donald Trump en proberen om Amerika zijn gezonde verstand weer terug te geven.”

Door Trump te begrijpen?

Lachend: „Dat is onmogelijk!” Serieuzer: „Nee, alles is mogelijk. Dat is net als zeggen dat je geen woorden hebt om iets te beschrijven. Dat is nou precies wat journalisten moeten doen, ze moeten die woorden zoeken.”

En dat hebben ze de afgelopen tijd niet genoeg gedaan?

„Nee, journalisten waren niet waar de Trump-volgers waren. The New York Times noemde alle Trump-aanhangers laagopgeleid. Ze moeten nu toegeven dat het plaatje ingewikkelder en genuanceerder is. Een paar familieleden van mij hebben op Trump hebben gestemd en dat zijn geen slechte mensen.

„Ik las ergens de quote: Trump-aanhangers namen hem serieus maar niet letterlijk. Zij lijken niet allemaal te geloven dat Trump moslims het land uit gaat zetten. Mensen die tégen Trump waren namen daarentegen alles wat hij zei letterlijk maar namen hem niet serieus. Daar zit een kern van waarheid in. We moeten nog maar zien wat Trump voor elkaar krijgt. Alle presidentskandidaten ‘promise the world’, beloven gouden bergen. Maar de wereld laat zich niet zo gemakkelijk geven.”

Is ‘immersive journalism’, meeslepende journalistiek, zoals u het noemt, de oplossing voor falende media?

„Dat zou het kunnen zijn. Het hele idee van mijn manier van werken is dat je langere tijd met mensen optrekt. Journalisten moeten niet alleen verslag doen van de demonstraties waar alle extremen te zien zijn. Laat journalisten daarna maar met de mensen die protesteerden mee naar huis gaan, zodat we weten wie ze zijn en waar ze vandaan komen.”

Dat is iets waar journalisten beter in moeten worden: luisteren, ook als we een andere mening hebben.

Is het niet belangrijk om je te kunnen inleven in je onderzoeksgroep?

„Ja. Maar het leidt niet per se tot de beste journalistiek. Coyotes, mijn boek over de Mexicaanse migranten, was mijn fijnste onderzoekservaring, omdat ik me echt verbonden voelde met de mannen met wie ik optrok. Ze hadden gezinnen, ze gaven me een plek om te slapen en het allerbelangrijkste, ik kon ze vertrouwen. Bij de gevangenisbewakers was het veel ingewikkelder maar dat maakte het ook belangrijk en interessant.”

Kunt u zich inleven in uw familieleden die op Trump hebben gestemd?

„Een beetje. Hen vergeven is moeilijker, maar daar werk ik aan. Naar iemand luisteren en het met iemand eens zijn is niet hetzelfde. Dat is iets waar journalisten beter in moeten worden: luisteren, ook als we een andere mening hebben.”

In interviews zegt u dat u dit werk doet om mensen een stem te geven.

„Soms. Mijn probleem met die uitdrukking ‘een stem geven’ is dat het suggereert dat mensen zichzelf helemaal niet kunnen laten horen. Dat is niet altijd waar. Zo zijn gevangenisbewakers zowel onderdrukkers als onderdrukten. Ze hebben verschillende manieren om hun stem te laten gelden. Ik kom als participerend journalist misschien wel heel dichtbij, maar ik word nooit helemaal een van hen. Zelfs na een hele lange tijd kan ik niet voor anderen praten.”