Hoe zit het nou echt met de nieuwe Turkse ‘verkrachterswet’?

Verkrachte meisjes zouden volgens een nieuwe wet in Turkije worden gedwongen te trouwen met hun verkrachter. Hoe zit dit? Zeven vragen over de Turkse ‘verkrachterswet’.

Vrouwen gaan in Istanbul de straat op om te protesteren tegen een nieuwe 'verkrachterswet'. Foto Yasin Akgul/AFP

De Turkse regering ligt onder vuur van de oppositie, mensenrechtenorganisaties en de Verenigde Naties vanwege wat de ‘verkrachterswet’ is gaan heten. Het parlement stemt dinsdag over een wetswijziging die er volgens tegenstanders voor zal zorgen dat meisjes gedwongen worden met hun verkrachters te trouwen. Verdraaiing van de feiten volgens de regering. Waar draait het om?

1. Mag je in Turkije seks hebben met kinderen?

Nee. Turkije heeft juist een hele strenge wet tegen seksueel misbruik van kinderen. Wie seks heeft met een meisje tussen twaalf en vijftien jaar oud en betrapt wordt, krijgt minimaal acht jaar cel. Volgens artikel 103 van de strafwet mogen rechters geen rekening houden met de omstandigheden. Die wet is in samenspraak met vrouwenorganisaties opgesteld om de wijdverbreide praktijk van kindhuwelijken tegen te gaan. Hij werd in juni 2014 van kracht.

2. Waarom dan een nieuwe wet?

De hoogste Turkse rechtbank heeft dit jaar geoordeeld dat de wet té rigide is. Dat was naar aanleiding van een zaak waarin twee vijftienjarigen seks hadden. Doordat de wet geen ruimte biedt voor uitzonderingen kon de rechter niet anders dan de jongen daarvoor tot acht jaar gevangenisstraf veroordelen, ook al was de seks vrijwillig. Het Constitutioneel Hof gaf de wetgevende macht in juli een half jaar om een verbeterde wet te schrijven. Regeringspartij AKP wil de gelegenheid aangrijpen mensen te helpen die volgens hen slachtoffer zijn geworden van de wet.

3. Wie zijn dat dan?

Stellen die samen een kind hebben gekregen terwijl de moeder minderjarig was. Volgens het ministerie van Justitie zijn zo’n drieduizend vaders veroordeeld wegens seksueel misbruik. Hun kinderen groeien op zonder vader en de ‘kindbruiden’ staan er acht jaar lang alleen voor.

4. Komt dat vaak voor?

Ja. Het burgerlijk huwelijk mag pas vanaf achttien jaar, maar de kloof tussen papier en werkelijkheid is groot. Met name in het zuidoosten van het land en op het platteland is het nog heel gebruikelijk dat meisjes uitgehuwelijkt worden en heel jong trouwen. Kinderen van zestien en zeventien mogen trouwen als hun ouders daar toestemming voor geven. Dat gebeurt zo’n dertigduizend keer per jaar.

Wie nog jonger is kan bij bepaalde imams terecht die islamitische huwelijken sluiten. Daar zijn geen statistieken van.

Volgens cijfers van het Turks statistiekbureau bevallen jaarlijks zo’n duizend meisjes van vijftien of jonger. Artsen zijn verplicht daar melding van te doen. Dat leidt er vaak toe dat de vader wordt vervolgd en uiteindelijk veroordeeld.

De regering wil de mogelijkheid creëren voor het voorwaardelijk opschorten van de straf, zodat minder kinderen opgroeien zonder vader. Het zou neerkomen op een vorm van amnestie voor gevallen van voor 16 november 2016. Daarna wordt iedereen geacht op de hoogte te zijn van de nieuwe wet. Daarin wordt bovendien de strafmaat verhoogd.

5. Komen die mannen automatisch vrij?

Nee. Hun slachtoffer moet verklaren dat de seks vrijwillig en zonder geweld en dwang heeft plaatsgevonden. Ook moeten ze alsnog voor de wet trouwen. Vrouwenorganisaties vrezen dat deze kwetsbare meisjes onder grote druk komen te staan van hun (schoon)familie om voor de man positieve verklaringen af te leggen. Bovendien worden verboden islamitische huwelijken volgens hen zo via een juridisch achterdeurtje alsnog gelegaliseerd en daarmee aangemoedigd. De wet was niet voor niets zo streng.

6. Worden meisjes onder de nieuwe wet gedwongen met hun verkrachters te trouwen?

Die kans bestaat. Vrouwenorganisaties waarschuwen dat het ontzettend moeilijk is te bepalen wanneer seks met wederzijdse instemming was. Een kind onder de vijftien moet je volgens hen niet met die vraag belasten. In dat geval is het veiliger uit te gaan van verkrachting en haar op andere manieren te helpen, bijvoorbeeld financieel of met een opleiding.

7. Haalt de wet het in het parlement?

Waarschijnlijk niet. In een eerste stemming afgelopen donderdag was er een nipte meerderheid, maar sindsdien is de discussie enorm opgelaaid, ook binnen de regeringspartij. Maandag uitte ook vrouwenorganisatie Kadem kritiek. Daarvan is Sümeyye Erdogan, de dochter van de president, vice-voorzitter. Dat is waarschijnlijk de nekslag voor het huidige wetsvoorstel.