En weer leidt ‘bed, bad en brood’ tot politiek conflict

Het Rijk en de gemeenten waren dicht bij een akkoord over de opvang van afgewezen asielzoekers. Maar maandag klapten de gesprekken hierover. Wat is er aan de hand?

Het asielzoekerscentrum in Ter Apel. Vincent Jannink/ANP

Vorig jaar leidde ‘bed, bad en brood’ nog bijna tot een kabinetscrisis. Maandag kon het fel bevochten compromis dat regeringspartijen VVD en PvdA destijds sloten over de opvang van afgewezen asielzoekers de prullenbak in. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD) maakte bekend dat hij het niet eens is geworden met gemeenten over de uitvoering van dit akkoord.

1. Wat stond er in het akkoord?

De PvdA wilde dat alle afgewezen asielzoekers sobere opvang krijgen: bed, bad en brood. De VVD wilde niks veranderen: er is namelijk al opvang voor iedereen die aantoonbaar probeert om terug te keren naar zijn thuisland. Wie niet zijn best doet om terug te keren, moet geen opvang krijgen, vindt de VVD. Na de ‘bed-bad-broodcrisis’ kwamen de coalitiepartijen vorig jaar april tot dit compromis: in de vijf grootste steden en in Ter Apel zou Dijkhoff een opvanglocatie inrichten waar alle afgewezen asielzoekers terecht kunnen voor „een beperkt aantal weken”. Daarna is alsnog aantoonbare medewerking vereist, anders komt de migrant op straat.

2. Waarom werden Dijkhoff en de gemeenten het niet eens?

Gemeenten vonden het standpunt van Dijkhoff niet ‘humaan’ genoeg. Dijkhoff kwam gemeenten tegemoet door acht locaties toe te zeggen, in plaats van zes. Er zou ook opvang komen in Groningen en in Arnhem of Nijmegen. Op een ander punt wilde de staatssecretaris niet toegeven: de afgewezen asielzoekers zouden alleen welkom zijn in de acht opvanglocaties, waar zij uiteindelijk moeten aantonen dat zij meewerkten aan hun terugkeer.

Dat wilden gemeenten niet toezeggen. „Het kabinet leeft in een papieren werkelijkheid”, zegt een woordvoerder van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). „Wij vinden ook dat alle uitgeprocedeerde asielzoekers snel het land uit moeten, maar in de praktijk zijn die mensen niet meteen verdwenen. Ze lopen in onze straten. Dat levert problemen op voor de openbare orde en is ook vanuit humanitair oogpunt onwenselijk. In Nederland slaapt niemand onder de brug.”

Zulke onvoorwaardelijke opvang door gemeenten vindt Dijkhoff onacceptabel, zei hij maandag. „Ik wil niet een akkoord waar je twee opties hebt: ik ga naar een plek waar ze willen dat ik terugkeer of ik ga naar een plek waar ze me dat niet aanwrijven.”

3. Wat betekent dit voor de uitgeprocedeerde asielzoekers?

Voor hen blijft de situatie onveranderd. Allerlei gemeenten hebben opvangplekken waar illegale vreemdelingen gebruik van maken. Ook als zij niet meewerken aan vertrek. Vorig jaar schatte de VNG dat ongeveer 1.200 illegalen daar gebruik van maakten. „Dat zijn er nu misschien een paar honderd meer”, zegt de VNG-woordvoerder.

4. Wat betekent dit voor gemeenten?

Zij krijgen vanaf 1 december geen geld meer van Dijkhoff voor hun opvanglocaties. Ook gaat Dijkhoff een wetsvoorstel voorbereiden waarmee hij gemeenten wil verbieden om dit soort opvang te geven. Dat gaat waarschijnlijk niet voor de verkiezingen naar de Tweede Kamer.

Onder meer Utrecht en Groningen hebben al laten weten dat zij doorgaan met de opvang van illegalen. Gemeenten zijn verbaasd over het klappen van het akkoord. Zij dachten dat ze – ook op de heikele punten – nog tot een compromis konden komen. Maandag zouden de onderhandelingen hervat worden. Maar die afspraak belde Dijkhoff zondag af. Hij vond het „niet zinnig om iedereen te laten komen”, zegt hij. Voor hem was duidelijk dat ze het niet eens zouden worden. „Dan moeten we elkaar ook niet voor de gek houden.”

5. Hoe reageert de politiek?

Linkse oppositiepartijen zijn kritisch op Dijkhoff. GroenLinks gaat een debat aanvragen. Volgens Tweede Kamerlid Linda Voortman moet staatssecretaris Klaas Dijkhoff „uitleggen waarom hij mensen in de kou wil zetten”.

PvdA-Kamerlid Attje Kuiken vindt het „enorm teleurstellend” dat er geen akkoord is gekomen. Ze vindt nog steeds dat alle uitgeprocedeerde asielzoekers recht hebben op opvang. Gaat ze dan ook proberen om Dijkhoff zover te krijgen om alsnog geld te geven aan de gemeentelijke opvang? Nee, zegt ze. „Maar ik heb ook niet het idee dat geld het issue is voor gemeenten.” Dat bevestigt de VNG: “Voor kleine gemeenten gaat dit om weinig mensen en dus om kleine bedragen.” Rotterdam gaf vorig jaar wel 1,6 miljoen euro uit aan bed, bad en brood. Daarvan werd bijna zeven ton vergoed door het Rijk.

VVD’er Malik Azmani vindt dat gemeenten moeten stoppen met de opvang van uitgeprocedeerden. „Dat geeft valse hoop en is niet in het belang van onze samenleving.”