Bankentoezicht: tijd dringt

nrcvindt

Wie controleert de controleurs? Dat is een oude vraag die steeds weer gesteld moet worden. Zeker nu de samenleving steeds complexer is en burgers en consumenten meer en meer moeten vertrouwen op producten en diensten die door ondernemingen worden aangeboden. Op een breed scala van terreinen, van voedselkwaliteit tot en met de energielevering en van gezondheidszorg tot financiële diensten, houden toezichthouders de zaken in de gaten. Soms hoor je weinig of niks van hen, soms treden zij luid en duidelijk corrigerend op.

Afgelopen week verraste zo’n controleur van een toezichthouder Europa met een pijnlijk rapport. De Europese Rekenkamer publiceerde vrijdag de uitkomsten van zijn onderzoek naar de manier waarop de ECB, de Europese Centrale Bank, haar taken uitoefent als toezichthouder op de meer dan 100 belangrijkste Europese banken. Deze taak heeft de ECB sinds iets meer dan twee jaar. Dit was het eerste rapport van bevindingen van de Europese Rekenkamer.

De bevindingen zijn om van te schrikken. Het toezicht is niet volledig en doeltreffend. Het huidige personeelsbestand van de ECB is ontoereikend. De Europese bank is in hoge mate afhankelijk van de inzet en expertise van nationale toezichthouders. En de ECB weigerde de Rekenkamer inzage in alle documenten die de Rekenkamer relevant achtte.

Dat laatste is overigens een bekend euvel. De Nederlandsche Bank gaf in 2011 de Nederlandse Algemene Rekenkamer met een beroep op de wet en vertrouwelijkheid geen toegang tot specifieke toezichtsdossiers. De aanleiding voor het Nederlandse Rekenkameronderzoek lag in de kredietcrisis van 2008 en de vraag of men aan het Amsterdamse Frederiksplein genoeg controle had uitgeoefend op de banken.

Juist die kredietcrisis en de nasleep daarvan waren de reden om de onafhankelijke ECB te belasten met toezicht op de grootste banken. De ECB was ook de aangewezen waakhond omdat er twijfel was of nationale controleurs niet te veel geneigd waren ‘hun’ banken in penibele omstandigheden langer de hand boven het hoofd te houden dan aanvaardbaar was. Nu lijkt er gezien het Rekenkamerrapport verdacht veel op dat alleen de bordjes verhangen zijn.

De situatie klemt des te meer omdat alom bekend is dat enkele grote Italiaanse banken en Deutsche Bank dramatisch verzwakt zijn. Bovendien leidt de ultralage rentepolitiek van diezelfde ECB tot nieuwe speculatieballonnen in de economie. Het bankentoezicht moet rap bijgespijkerd worden. Europa kan zich geen herhaling van 2008 permitteren. Niet financieel. Niet politiek.