Groningers eisen nu ook smartengeld

Gasbevingen

Dinsdag eisen 127 gedupeerden een vergoeding voor immateriële bevingsschade. Hun advocaat hoopt op een principe-uitspraak.

Het huis van de familie Winter is zwaar beschadigd door de aardbevingen. Van links naar rechts: Jhula (14), Robin (15) en Kiet (14). Kees van de Veen

Alweer een grote gasbevingszaak bij de rechtbank in Assen. Maar liefst 127 gedupeerde Groningers eisen dinsdag, een schadevergoeding van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en de Staat der Nederlanden. Ditmaal worden die niet voor waardevermindering van onroerend goed aansprakelijk gesteld, maar voor de „immateriële schade” die de Groningers door de bevingen lijden.

Kees van de Veen

Kees van de Veen

Advocaat Pieter Huitema van het Groningse kantoor De Haan Advocaten vindt smartengeld op zijn plaats. Zijn cliënten kampen met „aangetast woongenot”, niet zelden in de vorm van stress, concentratieproblemen, slapeloosheid en voortdurende angst voor instorting. Hij vraagt de aardbevingskamer een principe-uitspraak. Slaan de rechters „die piketpaal”, dan kunnen zijn cliënten ieder afrekenen in afzonderlijke vervolgzaken, zogeheten schadestaatprocedures.

Het gaat om een gevarieerde groep Groningers. Bewoners van gestutte huizen die almaar weer schade oplopen. Een echtpaar, gevangen in een onverkoopbaar huis. Ze kunnen geen kant meer op, waardoor hij haar aanvliegt. Grootouders bij wie de kleinkinderen niet meer durven logeren. Een gezin met vijf kinderen: hun huis bleek onbewoonbaar en na een burn-out van de kostwinner ging ook zijn bedrijf over de kop. En Groningers die kapot gaan aan het getouwtrek over schadeafhandeling. Omdat het maar duurt, en duurt en duurt.

‘Pionieren’

Jurisprudentie is er amper. „Het is pionieren”, zegt Huitema. Hij vond aanknopingspunten in een uitspraak uit het huurrecht. Een huurder had op zolder een rattenplaag. Hij zat er continu over in, kon er maanden niet van slapen. Daarop oordeelde de rechter dat zijn woongenot was geschaad en hij recht had op schadevergoeding. De huisbaas had de ratten onvoldoende bestreden. Huitema: „Dat is ook aan de orde in Groningen. Al jaren worden daar fundamenteel rechten geschonden, zonder zicht op een einde. De NAM mag gas winnen, de bodem beeft, en Groningers blijven ermee zitten.”

Gaswinner NAM, in handen van Shell en ExxonMobil, is nog niet bereid om smartengeld te betalen. „Ik betreur ten zeerste dat de Groningers overlast ervaren”, zei directeur Schotman vorige maand. Maar voordat overlast in de juridische praktijk schade is en de NAM aansprakelijk kan worden gesteld, moet een bevoegd arts die schade hebben vastgesteld. Daarvan heeft de NAM nooit overtuigend bewijs gezien, aldus Schotman. „Daarom vragen we de rechter om een oordeel.”

Tegelijkertijd houden de gedupeerde Groningers ook de Staat – lees: minister Kamp (Economische Zaken, VVD) – verantwoordelijk. De overheid, zegt Huitema, heeft onzorgvuldig en onrechtmatig gehandeld door niet tijdig in te grijpen. Dat is in de ogen van de raadsman een „onrechtmatige daad” en in strijd met het fundamentele recht op een ongestoord privéleven, zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Stoffig rijkswetje

De landsadvocaat brengt daartegen in dat het vernietigende rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid daarvoor niet als bewijs mag worden aangedragen. Huitema: „Doodleuk doet de Staat beroep op een stoffig rijkswetje waarin dat is bepaald. Terwijl de snoeiharde conclusies van de Onderzoeksraad zijn onderschreven door de volledige Tweede Kamer, en NAM, minister en aandeelhouders Shell en Exxon allemaal sorry hebben gezegd.”

De advocaat heeft „nog genoeg andere pijlen om mee te schieten”, zegt hij. Cijfers en onderzoeken bijvoorbeeld, onder meer van de TU Delft en de Rijksuniversiteit Groningen. Neem Gronings Perspectief, een grootschalig en langlopend onderzoek naar de sociale, psychologische en lichamelijke gevolgen van de aardbevingen in de provincie. De problemen zijn het grootst onder Groningers die schade op schade stapelen. Ze zijn prikkelbaar, moe en hebben last van concentratie- en slaapproblemen. Van hen verkeert 13 procent in een slechte geestelijke gezondheid.

Ze zijn prikkelbaar, moe en hebben last van concentratie- en slaapproblemen

Huitema: „Onze stelling is: je hoeft niet per se een in de psychiatrie erkende stoornis te hebben om aanspraak te maken op smartengeld. Het woongenot van de Groningers wordt door de bevingen geschaad. Daar kan de rechter niet langer omheen. En vergeet niet: het is ook belangrijk dat een keer erkend wordt dat er iemand verantwoordelijk is voor deze ellende. Groningers worden in een hoek gedrukt.”