Commentaar

Donald Trump is echt niet het einde van de wereld

Opinie Een apocalyptisch koor van witte mannen is momenteel wel heel erg aan het doemdenken over Trump, vindt redacteur en commentator van NRC

Donald Trump zwaait naar de media vanaf de trap voor het clubhuis van Trump National Golf Club. Foto AFP/Don Emmert

opiauteur Vermeulen Frank

Verbijstering omgolft de planeet sinds de Amerikanen de vastgoedmiljardair Donald Trump kozen als nieuwe president van de Verenigde Staten.

Opmerkelijk is vooral het apocalyptische achtergrondkoor van mannen, inderdaad wit, middelbaar en tamelijk boos. Zij koppelen de verkiezing van Trump aan het einde van de beschaving, zoals wij die kennen.

Zo voorspelt, in navolging van soortgelijke bespiegelingen in Amerikaanse media, de Vlaamse publicist David Van Reybrouck in de verkiezingsnacht (om vijf uur ’s ochtends) „een geopolitieke landslide” en het einde van de Europese Unie. „Dit is een van die gebeurtenissen die de wereldgeschiedenis veranderen.”

Dit is niet zo maar een wanhopige schemer-emotie van een eenling na een doorwaakte nacht. Ook politiek ideoloog René Cuperus, van de Wiardi Beckman Stichting, meent dat de bestaande politieke orde op losse schroeven is komen te staan: „Als zo’n man als Trump in een westerse beschaving de verkiezingen kan winnen, dan is alles mogelijk geworden.” En dat bedoelt hij niet in positieve zin.

Coen Teulings, hoogleraar aan de universiteiten van Cambridge en Amsterdam, wees op de economische crisis als oorzaak voor het fenomeen-Trump en schakelde in één moeite door terug naar de Grote Depressie in de jaren dertig die Adolf Hitler zou hebben gebaard.

Ook de doorgaans blijmoedige Geert Mak (een half jaar jonger dan Donald Trump) gaat de vergelijking met Hitler niet uit de weg in een woedend interview met Knack over de „lulkoek” van Trump. Hij spreekt over het eind van het Amerikaanse imperium, een omslagpunt, een komende economische crisis. En een drama. Hij vergelijkt de Europese Unie met de Titanic, „het water loopt de machinekamer al binnen”.

Gevraagd of hij niet een beetje overdrijft, schaart Mak zich in de rij van beroemde scribenten als Sebastian Haffner, Joseph Roth, Menno ter Braak en E. du Perron. „Wij, chroniqueurs van onze tijd, moeten zeggen waar het op staat.”

Mak en de andere doemdenkers zijn dus niet zomaar kroniekschrijvers. Zij werpen het zoeklicht vooruit, de onbekende duisternis van de toekomst in. Om die per definitie onkenbare dimensie te beschrijven, baseren zij zich op gebeurtenissen en personen uit het verleden als de Grote Depressie, Adolf Hitler, de Koude Oorlog.

Maar de futurologie is een wispelturig ding, zoals bijvoorbeeld bleek toen velen na de val van de Muur in het voetspoor van Francis Fukuyama het ‘einde van de geschiedenis’ voorzagen. Dezelfde Fukuyama hoort nu overigens ook bij de alarmisten. Hij schrijft in de Financial Timesdat het presidentschap van Trump „het eind van een tijdperk zal markeren waarin Amerika het symbool was van democratie”.

Misschien is dit geloof in de Laatste Dagen gewoon een restant van de befaamde joods/christelijke traditie. Maar toch is het de vraag of al deze ‘chroniqueurs’ bij de tijd zijn, lopen ze wel synchroon met hun tijd? Kan het zijn dat hun eigen levensfase leidt tot blikvernauwing? Tot een, laten we zeggen, autochronistische blik waarin de persoonlijke aftakeling op de wereld wordt geprojecteerd: ziedaar de ondergang.

Dat een niet-apocalytische visie goed mogelijk is, bewees bijvoorbeeld Beatrice de Graaf in NRC. Haar betoog komt er kort gezegd op neer dat Trump gewoon een beter verhaal had. Net als destijds Ronald Reagan. En de boodschap aan Trumps tegenstanders is dus: kom met een beter verhaal.

Donald Trump is straks de president van de Verenigde Staten. Van Reybrouck noemt dat „het einde van de representatieve democratie van de voorbije twee eeuwen”. Ook Cuperus, en Teulings zien de democratie bedreigd. En dat is vreemd.

Je kunt het met zijn opvattingen, stijl, plannen en omgangsvormen oneens zijn maar Trump is gewoon democratisch gekozen. En niet alleen door zogenaamde poor white trash, maar ook door de middenklasse.

Trump afschilderen als het begin van het eind is een overdreven voorstelling van de feiten. Hij is de gekozen president die gezien zijn track record en zijn rabiate uitspraken scherp in de gaten moet worden gehouden. Dat kan het best met een koel oog.