Angela Merkel wil door

„Ik heb er oneindig veel over nagedacht. Het was niet vanzelfsprekend. Maar ik wil het land blijven dienen”, zei bondskanselier Angela Merkel op een persconferentie.

Foto Markus Schreiber/AP

Ook al heeft ze in de vluchtelingencrisis veel vertrouwen verspeeld, Angela Merkel gaat de strijd aan voor een vierde termijn als bondskanselier van Duitsland. Bij de Bondsdagverkiezingen in het najaar van 2017 wil ze opnieuw kanselierskandidaat van de CDU zijn. Dat heeft ze zondag verklaard op een bijeenkomst van de partijtop in Berlijn. Tegen de pers zei ze:

„Ik heb er oneindig veel over nagedacht. Het was niet vanzelfsprekend. Maar ik wil het land blijven dienen”

Ze zegt de volle vier jaar te willen uitdienen, als ze opnieuw kanselier wordt.

Hoewel algemeen wel verwacht werd dat Merkel (62) wilde doorgaan, keek men in Duitsland en daarbuiten toch met spanning uit naar de aangekondigde persconferentie. Ze is al bondskanselier sinds 2005 en het afgelopen jaar was bijzonder moeilijk voor haar en haar partij. Internationaal mag Merkel gezien worden als baken van stabiliteit in een periode van grote onzekerheid, in eigen land brokkelt haar machtsbasis af.

Frisse ideeën

Dat een regeringsleider na twaalf jaar weleens toe is aan vervanging, is in Duitsland geen veelgehoord argument. Dat zo iemand minder energie heeft, minder frisse ideeën, dat er verstarring en corruptie in kan sluipen – men beschouwt dat meer als een probleem bij regeringsleiders in verre landen dan als risico voor de bondsrepubliek.

Slechts een enkele Duitse commentator waarschuwt dat het lang aanblijven van regeringsleiders om de stabiliteit te garanderen, juist kan leiden tot opstandigheid in de publieke opinie die ten koste van die stabiliteit gaat. En vergeleken met haar Europese collega’s mag Merkel lang aan de macht zijn, nu elf jaar, maar Helmut Kohl was zestien jaar bondskanselier (1982-1998) en Konrad Adenauer veertien jaar (1949-1963).

Foto Markus Schreiber/AP

Angela Merkel is sinds 2005 bondskanselier. 71 procent van de Duitsers waardeert hoe ze haar functie vervult. Foto Markus Schreiber/AP

Vooral Merkels vluchtelingenbeleid in 2015 ging ten koste van haar populariteit. Vorig jaar kwamen zo’n 890.000 vluchtelingen en andere asielzoekers naar Duitsland. Ze zou de partij te veel naar links hebben opgeschoven. Bij deelstaatverkiezingen leed de CDU dit jaar zware verliezen. Vanuit de Beierse zusterpartij CSU werd Merkel aanhoudend bekritiseerd. En de anti-immigratiepartij AfD maakte van kritiek op haar een succesvol verkiezingsthema.

Toch klonken afgelopen maanden vanuit CDU en ook CSU prominente stemmen dat ze de beste kandidaat is om de verkiezingsstrijd aan te gaan. In veel Duitse media werd gesteld dat de internationale situatie dermate onzeker is, dat het land en Europa de ervaren Merkel eigenlijk niet kunnen missen. In Frankrijk wordt de zwakke president Hollande na de verkiezingen volgend voorjaar mogelijk opgevolgd door anti-Europa-kandidaat Marine Le Pen. Het Verenigd Koninkrijk wil de Europese Unie verlaten. In verschillende andere landen, waaronder Nederland, staan anti-Europa-partijen er sterk voor. En in Italië dreigt een referendum volgende maand tot de val van premier Renzi te leiden.

Nadat Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen, werd Merkel door menigeen prompt gebombardeerd tot de nieuwe leider van de westerse wereld. The New York Times noemde haar vertwijfeld „de laatste machtige verdediger van Europa en het trans-Atlantisch bondgenootschap”. En president Obama, vorige week op afscheidsbezoek in Berlijn, zei:

„Als ik een Duitser was en ik mocht stemmen, dan zou ik haar steunen.”

Buitenlandse lof

Maar of al die buitenlandse lof haar volgend jaar bij de verkiezingen veel helpt, is maar de vraag – internationale faam kon Kohl, toen hij op ging voor een vijfde termijn, in elk geval niet behoeden voor een verkiezingsnederlaag. Tegen de pers zei Merkel zondagavond dat ze de lof en de hoge internationale verwachtingen die de afgelopen dagen over haar geuit zijn „grotesk en absurd” vindt.

„Geen mens, ook niet met grootste ervaring, kan zaken in de wereld en Duitsland in zijn eentje ten goede wenden.”

In de verkiezingscampagne zullen Merkel en de CDU het moeten opnemen tegen coalitiepartner SPD. De sociaal-democraten hebben nog geen kanselierskandidaat aangewezen, vicekanselier Sigmar Gabriel wordt als grote kanshebber gezien. Ook voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz wordt genoemd, maar die zou ook kandidaat zijn om Frank-Walter Steinmeier, die begin volgend jaar president wordt, op te volgen als minister van Buitenlandse Zaken.

De afgelopen maanden weigerde Merkel steeds zich uit te spreken over haar toekomstplannen. Met het afnemen van de vluchtelingenstroom namen haar populariteitscijfers weer toe: nu waardeert 71 procent van de Duitsers de manier waarop ze haar functie vervult. De economie staat er goed voor. Door een strenger opname- en uitzettingsbeleid kon ze het conflict met de CSU van zijn scherpste kantjes ontdoen – ook al bleef ze begin deze maand nog weg bij het congres van die partij. Begin december is het congres van haar eigen partij, en daar wordt ze naar alle verwachting opnieuw als voorzitter en kanselierskandidaat aangewezen.

Bij de laatste Bondsdagverkiezingen, in 2013, was de combinatie CDU/CSU goed voor 41,5 procent van de stemmen, nu staan ze samen nog maar op zo’n 32 procent. De waardering voor Merkel zit voor een deel bij sociaal-democraten en aanhanger van de Groenen die niet op haar partij stemmen.