Onzekerheid over het klimaat is terug

Klimaattop in Marrakesh De vrijdag afgesloten klimaattop werd overschaduwd door de verkiezing van Donald Trump. Wat doen de VS?

In Marrakesh werd vrijdag de twee weken durende klimaatconferentie afgesloten, waar vertegenwoordigers van 200 landen aan deelnamen. Foto FADEL SENNA / AFP

Het Nederlandse klimaatbeleid schiet ernstig tekort. Dat concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vrijdag, op de laatste dag van de grote klimaattop die de afgelopen twee weken in Marrakesh werd gehouden. Om een opwarming met twee graden Celsius te voorkomen moet de uitstoot van broeikasgassen in 2050 minimaal 85 procent zijn gedaald (ten opzichte van ijkjaar 1990). ‘Afhankelijk van de verantwoordelijkheid die Nederland neemt’, schrijft het planbureau.

Op de klimaattop in Parijs werd vorig jaar de wens uitgesproken om de anderhalve graad niet te passeren – inmiddels lijkt dat nog nauwelijks haalbaar. Voor Nederland zou dan rond het midden van de eeuw de emissiereductie zelfs meer dan 100 procent moeten zijn. Daarvoor zijn zogeheten ‘negatieve emissies’ nodig, zoals grootschalige herbebossing en energieopwekking uit biomassa en de emissies die daardoor ontstaan opvangen en ondergronds opslaan.

In alle gevallen moet Nederland rond 2030 een reductie van 40 tot 50 procent halen. Maar met het huidige beleid, dat is gebaseerd op het Energieakkoord van de SER, haalt Nederland slechts ongeveer 12 procent. Volgens het PBL is de technologie voor de vereiste ‘trendbreuk’ beschikbaar. Daarnaast zou het aankomen op een gedragsverandering. Het planbureau bepleit dat de politiek een langetermijnvisie formuleert en zorgt voor een stabiel investeringsklimaat voor duurzame energie.

Kloof tussen belofte en beleid

Niet alleen Nederland worstelt met de haalbaarheid van zijn klimaatdoelen. Vlak voor de conferentie in Marrakesh publiceerde het VN-milieuagentschap zijn jaarlijkse ‘Emissiongap report’, waarin wordt onderzocht of klimaatplannen achterblijven bij wat nodig is. Conclusie: als alle landen doen wat ze hebben beloofd, stijgt de temperatuur tot het einde van de eeuw met meer dan drie graden Celsius (ten opzichte van de tijd voor de industriële revolutie).

Maar het was niet de vraag naar de haalbaarheid van de twee graden of anderhalve graad, die de deelnemers aan de conferentie in Marrakesh bezighield. De klimaattop werd overschaduwd door de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten. Een klimaatontkenner in het Witte Huis, een man die heeft gezegd dat hij af wil van het Parijs-akkoord in zijn huidige vorm.

Ineens is de onzekerheid over klimaatbeleid terug, na het enthousiasme van Parijs en de snelle inwerkingtreding van het akkoord op 4 november. Gaan de VS, net als ten tijde van George W. Bush de onderhandelingen traineren? Komen ze terug op hun beloftes? En zullen andere landen zich houden aan hun afspraken, als de tweede klimaatvervuiler van de wereld daadwerkelijk afhaakt?

‘VS moeten belofte respecteren’

De meeste landen, inclusief China dat in de afgelopen jaren nauw heeft samengewerkt met de VS, hebben zich expliciet uitgesproken om het klimaatakkoord gewoon uit te voeren. De Franse president François Hollande zei in Marrakesh dat „de VS de afspraken gewoon moeten respecteren”. Het Verenigd Koninkrijk, Japan en Australië, belangrijke bondgenoten van de VS, gaven een signaal door deze week het Parijs-akkoord te ratificeren – waardoor nu 111 landen dat hebben gedaan. Ook riepen meer dan 350 Amerikaanse bedrijven – waaronder Mars, Kellogg’s, Nike en Starbucks – Trump in een open brief op zich achter de afspraken van Parijs te scharen. Veel van die bedrijven hebben zichzelf inmiddels ambitieuze klimaatdoelen gesteld.

Volgens de optimisten op de klimaattop heeft Trump helemaal geen keuze. De steenkoolindustrie nieuw leven inblazen is uitgesloten, zeggen zij. Sinds 2010 zijn de kosten van zonne-energie met 60 procent gedaald, aldus Kitty van der Heijden van het World Resources Institute op het klimaatblog van NRC, en het komende decennium zullen ze waarschijnlijk met nog eens 60 procent dalen. Windenergie daalde de afgelopen jaren in de VS zo snel in prijs dat die nu de goedkoopste energievorm is. Niet meer investeren in duurzame energie zou volgens haar ook economisch een onverstandige keuze zijn.

Ook volgens de woensdag verschenen World Energy Outlook 2016 van het Internationaal Energie Agentschap is duurzame energie – samen met gas – ‘de grote winnaar in het wereldwijde energiesysteem’. Maar het IEA wijst er tegelijkertijd op dat de vraag naar fossiele brandstoffen nog lange tijd groot zal zijn. Met name voor de olie-industrie leidt dat tot toenemende onzekerheid. Investeren in nieuwe oliewinning is riskant, omdat niet langer zeker is dat het geld wordt terugverdiend. Maar door het uitblijven van investeringen dreigt een tekort dat de energiemarkt ernstig kan ontwrichten. Het laat de grote verschuivingen en risico’s zien op een terrein dat zo fundamenteel is voor de wereldeconomie.

De Chinese onderhandelaar in Marrakesh, Xie Zhenhua, zei dat „een verstandige politieke leider kiest voor beleid dat past bij de wereldwijde trend”. Zonder de VS zal China in het gat springen en zich opwerpen als leider in het internationale klimaat- en energiebeleid. Zou dat werkelijk zijn wat Trump wil?

Lees ook De ‘groene muur’ tegen de woestijn werd een groene lappendeken, over de ‘muur’ van bomen die het oprukken van de woestijn in Afrika tegen moest gaan.