Column

Na zege Trump ruikt China kansen

data79236

Afgelopen maandag, de dag dat Mark Rutte met hem mocht bellen, ontving Donald Trump ook telefoon van president Xi Jinping. Grootmacht nummer twee belt met nieuwe man van nummer één. De Chinees zei dat tussen beide landen „samenwerking de enige correcte keuze” is.

Achter dit diplomatieke zinnetje zit veel onzekerheid over de toekomst van de wereld. Kandidaat Trump beloofde zijn kiezers een handelsoorlog tegen China, met invoertarieven van 45 procent. Gaat hij dat doen, tegen ’s lands belangrijkste handelspartner en schuldeiser? En gaan de Chinezen terugslaan, bijvoorbeeld door hun massieve voorraad Amerikaans staatsschuldpapier te dumpen? Groot ook is de strategische onzekerheid. Amerika’s terugtrekking onder Trump biedt ruimte aan andere spelers, China voorop.

Trump verweet bondgenoten Japan en Zuid-Korea dezelfde militaire krenterigheid als NAVO-bondgenoten in Europa: „Zonder extra inspanning stoppen wij ermee en moet je het tegen China en Noord-Korea alleen rooien.” In de praktijk loopt dit vast los; donderdag had de Japanse premier Abe als eerste buitenlandse leider een ontmoeting met de President-Elect. Betekenisvoller is het einde van het Trans Pacific Partnership (TPP), het paradepaard van Obama’s Azië-politiek. Dit handelspact met Japan en tien andere landen uit de Pacific (maar zonder China) had ook een strategisch oogmerk: China omringen met US-friendly economieën.

De Chinese leiders – die elkaar jarenlang in partijgremia vlooien voor een volgende tot baas wordt uitverkoren – zullen nog verbaasder zijn dan wij dat in het machtigste land ter wereld plots een buitenstaander het roer geheel kan omgooien. Toch reageren ze snel. Als Trump TPP om zeep brengt, liggen er kansen. Australië liet deze week weten dat het dan ingaat op het Chinese aanbod mee te doen met een alternatief handelsinitiatief met een groep van 16 landen uit de Pacific-regio (maar zonder Amerika).

In de onrust over Amerika’s commitment aan het Parijse mondiale klimaatakkoord – Trump noemde klimaatverandering „een Chinese grap” – wierp uitgerekend de Chinese regering zich de afgelopen dagen op een VN-conferentie in Marrakech op als hoeder van de bestaande afspraken: ze wees Washington op de verantwoordelijkheid voor een wereldwijd goed. Ander teken van zelfvertrouwen.

Voor een vogelperspectief op de Amerikaans-Chinese verhouding moet je bij Henry Kissinger zijn. In een lang interview met The Atlantic wijst de 93-jarige diplomaat op een verschil in wereldbeeld. Amerikanen denken dat de normale toestand stabiliteit en vooruitgang is; zij zien concrete problemen opduiken, willen die oplossen, om terug te keren in isolement. De Chinezen daarentegen geloven niet dat problemen „opgelost” kunnen worden; een oplossing is „een toegangsticket tot een volgend probleem”. Zij denken in termen van processen. Vandaar, aldus Dr. K., dat grote topconferenties met praktische afspraken en ad-hoc-geregel hun frustereren. De onderliggende strategische vraag die de Chinezen echt boeit, wordt niet aangeroerd. Die vraag luidt: „Als wij jullie waren, zouden we proberen om onze opgang te stuiten. Proberen jullie onze opgang te stuiten? En als je dat niet doet, hoe ziet de wereld eruit als we beide sterk zijn, zoals wij verwachten te worden?”

Op de dag na de verkiezingsnacht vroeg de journalist aan Kissinger hoe Trump zich aan de wereld moet presenteren. Kissinger: „Ten eerste: tonen dat hij weet hoe hij bekende uitdagingen moet aanpakken. Ten tweede: tonen dat hij nadenkt over de aard van hun ontwikkeling. Een president heeft een onontkoombare verantwoordelijkheid een gevoel van richting te geven: wat proberen wij te bereiken? En wat proberen wij te verhinderen? Om dat te doen, moet hij tegelijk analyseren en nadenken.”

Luuk van Middelaar is politiek filosoof. Hij is hoogleraar Europees recht en Europese studies (Leiden, Louvain-la-Neuve).