Bij de VVD is er weer eens echt discussie

VVD-congres

VVD-leden mochten meediscussiëren over het programma. Ze kwamen met 600 wijzigingsvoorstellen.

Fractievoorzitter Halbe Zijlstra tijdens het voorjaarscongres van de VVD in 2016. Foto ANP / Bart Maat

Echt gewend zijn ze het niet bij de VVD, maar dit keer hebben hun leden flink gediscussieerd, intern. Zaterdag stellen de liberalen officieel hun verkiezingsprogramma vast, op het najaarscongres in Noordwijkerhout.

Sommige VVD’ers die voorstellen voor aanpassingen hebben gedaan, hadden geen idee hoe ze dat moesten aanpakken. Het was hun eerste keer. Er liggen alleen al tien voorstellen om de partij van mening te laten veranderen over het Nederlandse softdrugsbeleid. En dan nog 578 wijzigingen over andere dingen, al zitten daar ook kleine voorstellen bij, voor net iets scherpere bewoordingen.

De VVD staat niet bekend als debatpartij. Intern gerommel, daar houden kiezers niet van, daar is de partijtop van overtuigd. En de leden zijn vaak loyaal. De laatste keer dat zij serieus boos waren, was in het najaar van 2012, toen premier Mark Rutte met de PvdA in het regeerakkoord had afgesproken om de zorgpremie inkomensafhankelijk te maken. Die nivellerende maatregel ging VVD’ers veel te ver, dus Rutte moest opnieuw onderhandelen met de PvdA: het plan ging van tafel.

Sindsdien bleef het rustig. De vraag of de wietteelt gereguleerd moet worden is zaterdag het grootste onderwerp waarvan de leden vinden dat het verkiezingsprogramma moet worden aangepast. En ze zullen de partij oproepen om sneller te voldoen aan de NAVO-normen voor Defensie.

Gijs Dröge noemt de VVD „monolitisch”. Dat is zonde, vindt hij. Dröge is voorzitter van Liberaal Groen, een themaclub over klimaat en energie binnen de VVD. „Alles is erop gericht om één krachtig en eenduidig geluid te laten horen, dat is niet sterk voor de grootste partij van Nederland.”

Volgens Dröge wordt het VVD’ers lastig gemaakt om onderwerpen op de agenda te zetten. „VVD’ers zijn daar angstig voor.” Op het congres mag de pers niet aanwezig zijn bij de deelsessies, waar de leden alle voorstellen eerst bespreken voordat ze er op het plenaire deel over gaan stemmen.

De debatcultuur van de VVD zit juist in een „golf omhoog”, vindt Judith Tielen. Zij is gemeenteraadslid in Utrecht en zit ook in het zorgnetwerk, de club binnen de VVD die over gezondheidszorg praat. Vorig jaar is de partijstructuur omgegooid en dat werkt volgens haar wel. „De oude commissies waren alleen bedoeld om de Tweede Kamerfractie te adviseren. Onze nieuwe netwerken zijn expliciet óók voor ideeënvorming en debat.” Ze houden meer discussieavondjes, waar ook niet-VVD’ers welkom zijn.

Liberaal Groen, het netwerk van Gijs Dröge, is ook officieel onderdeel van de VVD geworden. Dat verplicht, vindt hij. Dröge heeft „druk op de ketel gezet” bij het partijbestuur om zijn 24 wijzigingsvoorstellen te accepteren. „Ze hebben de helft overgenomen en ik hoop nog eens de helft aangenomen te krijgen. Het zou zo mooi zijn als binnen de VVD-top eens iemand opstaat voor verduurzaming.”

Voorbeelden: drie wijzigingsvoorstellen:

1. Gezondheidszorg:

Veel partijen hebben een verlaging of het afschaffen van het eigen risico in hun verkiezingsprogramma staan, dat is het jaarlijkse bedrag van 385 euro dat iedereen moet betalen als hij zorg gebruikt. De VVD wil dat niet, al staat er niets over het eigen risico in het verkiezingsprogramma. De afdeling Utrecht stelt voor om het eigen risico te vervangen, door een lagere eigen bijdrage per medische behandeling. Dan zijn mensen zich er bewuster van dat zorg geld kost en zijn hun uitgaven ook wat meer gespreid over het jaar, is het idee. „Voor mensen die in januari in één klap de 385 euro betalen, speelt de vraag of ze de zorg echt nodig hebben daarna veel minder.” Het partijbestuur is tegen deze verandering: het zou duurder uitvallen en er is al zoveel veranderd in de zorg, dat er nu voor is gekozen het zorgstelsel „zoveel mogelijk met rust te laten”.

2. Energie en klimaat:

Het belangrijkste vindt Gijs Dröge, voorzitter van het Liberaal Groen, dat de VVD in het verkiezingsprogramma de klimaatafspraken uit Parijs van vorig jaar bevestigt. Nu Trump president van de Verenigde Staten wordt, ziet Dröge ook bij de VVD „kans dat het anti-sentiment rond klimaat” weer groeit. „Terwijl we veel kunnen bereiken rond duurzaamheid, als ook de VVD een groener geluid laat horen.” Dröge vindt het bijvoorbeeld onzin dat de partij zich positief uitspreekt over de mogelijkheid van kernenergie. Geen bedrijf wil daarin investeren, dus een kerncentrale zou niet zonder overheidssteun kunnen, redeneert hij. „Terwijl de VVD ook vindt dat het aan de markt is om de duurzaamste technieken te kiezen. Dan kun je dus niet je vertrouwen in kerncentrales uitspreken.” Het bestuur adviseert negatief over zijn voorstel. Liberaal Groen zou het liefst de hoofdstukken energie en klimaat helemaal anders opschrijven. Maar Dröge verwacht niet dat het congres die voorstellen aanneemt. „Ze krijgen het niet aan de kiezer verkocht.”

3. Wietteelt:

Nu staat in het VVD-verkiezingsprogramma alleen dat „overlastgevende coffeeshops” hun deuren moeten sluiten. Dat vinden veel afdelingen te karig. Zij willen dat de VVD verandert van standpunt en voorstander wordt van regulering van de wietteelt. Tot nu toe vond de partijtop dat regulering in strijd zou zijn met internationale verdragen. Zeven VVD’ers uit Brabant, waar de problemen met softdrugs groot zijn, schreven samen een scherp voorstel om het gedoogbeleid ‘sluitend’ te maken. Zij vinden dat naast de voordeur, dus de verkoop van wiet en hasj in de coffeeshop, ook de achterdeur gereguleerd moet zijn. „Hierdoor komt er een duidelijke splitsing tussen legale, gecontroleerde telers en illegale telers.” Waarschijnlijk neemt de partij een voorstel van de afdeling Utrecht aan, dat ook de steun van het partijbestuur heeft. Er staat in dat de VVD softdrugs „slimmer wil reguleren”. Dat zou dan niet lokaal, maar op nationaal niveau moeten. Dit biedt de VVD ruimte om in een formatie na verkiezingen in te stemmen met reguleren.