Juich nooit na een winnend bod

Kunst- en antiekkopers

Kunst kopen op een veiling is enerverend. Maar wat zijn de do’s and don’ts? Negen tips van twee ervaren veilingmeesters.

Illustratie XF&M

Uitgekeken op Marktplaats? Ga eens naar een veilinghuis. Zelfs voor beginnende verzamelaars met een bescheiden budget is de kans op een bijzondere vondst groot. Maar wat zijn de regels en gewoontes van de veilingzaal? Wat zijn de biedstappen en hoe bied je weerstand tegen de charmes van de veilingmeester? Jop Ubbens was twintig jaar veilingmeester bij Christie’s. En Talita Teves, directeur-eigenaar van veilinghuis AAG in Amsterdam, zwaait al dertien jaar met de veilinghamer. Samen geven ze negen tips voor beginnende kunst- en antiekkopers.

1. Bereid u grondig voor

Wat is de herkomst van een veilingkavel, hoe is de conditie, hoe verhoudt de richtprijs zich tot de kwaliteit en welke plaats neemt het aangeboden lot in binnen het oeuvre van de kunstenaar? Een verstandig koper stelt vragen vóór hij een bod uitbrengt. Op de kijkdagen voor een veiling lopen experts rond die meer informatie kunnen geven dan de veilingcatalogus vermeldt. Vaak kunnen conditierapporten en detailfoto’s worden opgevraagd. Nuttig, want de achterzijde van een schilderij kan veel prijsgeven, net als de onderkant van een porseleinen schotel of de merkjes in een zilveren schaal. „Zorg dat je weet wat je koopt”, zegt Teves. Bij grote aankopen, zegt Ubbens, is het wijs een adviseur in de arm te nemen. „Om te bepalen wat iets waard is.” Adviseurs kunnen in kunstdatabanken veilingresultaten van vergelijkbare kunstwerken opzoeken.

2. Pas op voor de veilingmeester

Verzamelaars zien een gedroomd veilinglot vaak al boven de bank hangen. Op die hunkering spelen goede veilingmeesters met flair en humor in. Niet iedereen is tegen de retorica en charmes van de veilingmeester bestand. Als een man in een biedingsstrijd afhaakt omdat zijn echtgenote naast hem ‘nee’ begint te schudden, dan zijn er oplettende veilingmeesters die pesterig vragen: „Are you not allowed, Sir?” Ubbens: „Vaak doet de aangesproken man dan nog één of twee biedingen.” De begeerte kan ook zo groot zijn dat echtelieden ongemerkt tegen elkaar opbieden, zegt Teves. „Heerlijke momenten. Als ik dan vraag ‘Hoort u bij elkaar?’ begint de zaal te giechelen.”

3. Bepaal vooraf uw maximumbod

Hoe voorkomt u dat u zich laat verleiden tot een bod boven uw budget? Door vóór een veiling uw maximale bod te bepalen. Houd rekening met de kosten bovenop het hamerbedrag: het opgeld (de veilingkosten), de eventuele volgrechten (bestemd voor kunstenaars) en, bij een buitenlandse veiling, transportkosten en invoerrechten (voor veilingen buiten de EU). Omdat het goed mogelijk is dat een andere gegadigde uw maximale bod uitbrengt, adviseert Teves om eventueel één biedstap boven uw limiet te gaan. Bij schriftelijke biedingen is dat eenvoudig door 1 euro boven een gangbare biedstap te bieden: dus 1.001 in plaats van 1.000 euro. Als de biedingsstrijd bij 1.000 zou staken, wint degene met 1.001 euro het lot.

4. Leer de biedstappen

Een veilingmeester is altijd met slechts twee bieders tegelijk bezig. Pas als eentje afhaakt, komen anderen aan de beurt. Net zo belangrijk is kennis van de soms onlogische biedstappen. Die staan altijd bij de voorwaarden achterin catalogi vermeld. De vuistregel: hoe hoger het bedrag, hoe groter de biedstappen. Gaat het hamerbedrag aanvankelijk met stappen van 50 of 100 euro omhoog, op een gegeven moment betekent elk bod 1 miljoen extra. Als een biedingsstrijd stokt, accepteert een veilingmeester soms een half bod, bijvoorbeeld na 10.000 euro niet 11.000 maar 10.500 euro. Dat kan niet bij online bieden. Soms probeert een bieder tegenstanders weg te bluffen. Na 50.000 roept hij naar de veilingmeester bijvoorbeeld 100.000 euro. Een beetje patjepeeërig is dat wel.

5. Laat een ander bieden

Bent u niet stressbestendig, heeft u geen geduld of is een veiling op een tijdstip dat u slaapt, doe dan een schriftelijk bod of laat een ander voor u bieden. Bij een schriftelijk bod geeft u aan wat u maximaal wilt bieden. Dat vraagt vertrouwen van het veilinghuis, dat het niet de biedprijs kunstmatig opdrijft tot uw maximale bod. Een adviseur voor u laten bieden kost meestal een percentage van het hamerbedrag. Daar staat tegenover dat een ervaren handelaar met een winnend half bod soms zijn courtage terugverdient.

6. Bied telefonisch

Live in de veilingzaal bieden met een paddle (het genummerde biedbordje) is beslist het spannendst. Fysiek (of online) een veiling volgen geeft ook de kans op het onverwachte koopje dat zich bij elke veiling wel aandient. Maar wie prijs stelt op discretie biedt telefonisch – anonimiteit verzekerd. Sommige kunstkopers proberen met codes hun anonimiteit in de veilingzaal te waarborgen. ‘Zolang ik mijn bril afheb, blijf ik doorbieden.’ Risicovol, zegt Ubbens. Iedere veilingmeester, zegt hij, kan voorbeelden noemen waarbij dure vergissingen zijn gemaakt.

Telefonisch bieden is ook zekerder dan online bieden. Een kleine vertraging in het netwerk van uw server kan ertoe leiden dat uw digitale bod te laat aankomt.

7. Vier een winnend bod ingetogen

Een winnend bod in de veilingzaal vieren met een high five, gejuich of door meteen weg te lopen, raadt Ubbens af. „Je hebt kans dat je daarna door adviseurs wordt besprongen.” De intelligence teams van veilinghuizen houden zelf goed bij wie de bieders zijn. Zo proberen ze om potentiële klanten op toekomstige veilingen te attenderen. Grote handelaren en kunstadviseurs abonneren zich op The Baer Faxt, een digitale nieuwsbrief die bij belangrijke veilingen per lot de bieders en onderbieders in kaart brengt.

8. Haal goederen tijdig op

Opslag van gewonnen kavels is gratis tot een betaalde datum. Daarna brengt het veilinghuis opslagkosten in rekening. Elk groot veilinghuis heeft een opslag waar betaalde kavels worden bewaard die nimmer door de eigenaren zijn opgehaald.

9. Let op de aftersale

Voor elke kavel spreekt het veilinghuis met de inbrenger een limiet af, het hamerbedrag dat het voorwerp minstens moet opbrengen. Bij vrijwel elke veiling zijn er onverkochte voorwerpen. Soms worden die na overleg met de inbrengers voor lagere bedragen in een post-auction sale aangeboden. U kunt het veilinghuis ook benaderen met een bod op een onverkocht lot. U kunt het geluk hebben dat een inbrenger daarmee akkoord gaat.

Zie:
veilingexpert.com voor kunst- en antiekveilingen. Op liveauctioneers.com staat het aanbod van internationale veilinghuizen.