Immunologie

Lamgelegde afweercellen bij bloedvergiftiging kunnen met suikers geactiveerd worden

Er is geen medicijn dat goed werkt tegen sepsis, bloedvergiftiging. En dat terwijl het een groeiend probleem is in ziekenhuizen – in 2014 overleden er 1.677 mensen aan. Maar mogelijk hebben onderzoekers van het Radboudumc in Nijmegen een middel gevonden dat wel werkt. Het richt zich op de witte bloedcellen. Normaal ruimen die infecties op, maar bij sepsis reageren ze niet meer adequaat op indringende bacteriën. Een groep moleculair biologen onder leiding van Henk Stunnenberg ontdekte dat de suiker bèta-glucaan deze cellen kan ‘herprogrammeren’. Daardoor worden ze weer actief (Cell , 17 november).

Stunnenberg en zijn team ontdekten dat activiteit en passiviteit van witte bloedcellen onder controle staan van de zogeheten epigenetische programmering op het DNA. Moleculen die zich hechten op de DNA-streng bepalen welke genen aan- of uitgeschakeld worden. Die programmering is van buiten de cel te beïnvloeden door suikerachtige moleculen, die binden aan receptoren op het celoppervlak. LPS, een molecuul dat voorkomt in de celwand van bacteriën remt zo de activiteit; bèta-glucaan maakt de bloedcellen juist extra actief.

„We realiseerden ons gaandeweg ons onderzoek dat die activiteit en passiviteit twee zijden van dezelfde medaille zijn”, zegt Stunnenberg aan de telefoon. „Zo kwamen we op het idee dat bèta-glucaan witte bloedcellen bij sepsis zou kunnen activeren, terwijl omgekeerd LPS overactieve afweercellen bij auto-immuunziekten juist tot rust zou kunnen brengen. In feite kun je de ene ziekte met de andere behandelen.”

In laboratoriumproeven met geïsoleerde witte bloedcellen bleek dat inderdaad zo te werken: cellen die eerst waren lamgelegd met LPS konden met bèta-glucaan tot wel 60 procent van hun oorspronkelijke activiteit herwinnen.

In een proef met gezonde vrijwilligers, die een lage dosis LPS ingespoten kregen, bleek hetzelfde. De deelnemers kregen koorts en hoofdpijn van de injectie; sepsis-achtige verschijnselen, maar dan natuurlijk veel milder en van voorbijgaande aard.

Hun witte bloedcellen bleken vier uur na de behandeling inderdaad minder actief, en die konden weer gereactiveerd worden door er in de petrischaal bèta-glucaan aan toe te voegen. „ Of het ook andersom werkt in het lichaam, dus een bètaglucaan-injectie herstellen met LPS, hebben we nog niet getest”, zegt Stunnenberg. Hij wil het onderzoek nu voortzetten met bloedmonsters van patiënten met longontsteking of sepsis, om te kijken hoe hun witte bloedcellen reageren op behandeling met antibiotica of bèta-glucaan.

Stunnenberg zou bèta-glucaan daarna graag testen als mogelijk medicijn tegen sepsis. „Maar zulke trials zijn duur. Het kan eigenlijk alleen samen met een farmaceutisch bedrijf. Maar die zijn niet zo geïnteresseerd omdat het lastig is er veel geld mee te verdienen.”