Er is iets gaan wankelen in Soest

De stemming Bevoorrecht, noemen ze zichzelf. Maar de welgestelden in Soest voelen zich onrustig. „Het systeem collapst.”

Straat en rotonde in Soest. Foto’s Ilvy Njiokiktjien

191116BIN_STEMMING

Herfsttij in Soest. In zijn woonkamer wijst een vermogensbeheerder naar de overkant. Daar woont de directeur van een grote bank. „Die vreest voor zijn baan.” Een paar huizen verderop: leidinggevende bij een andere bank, is vorig jaar ontslagen. „Hij probeert het droog te houden met kleine opdrachten, maandje hier, drie weken daar. Hij doet er luchtig over. Bijna naïef luchtig, vind ik.”

Elke straat is een laan. In elke laan staan de bomen in vuur en vlam. Af en toe fietsen er vrouwen langs met Turks geknoopte hoofddoeken op. Langs het Nassauplantsoen scheert een tuinman de heg bij. „Hier gebeurt niets. Op het saaie af”, zegt de vermogensbeheerder tevreden.

„Als je in Soest komt, is het net of je vakantie hebt, zo mooi is het hier”, zegt een paar straten verderop Ad den Ouden, gepensioneerd directeur. „Ik wil hier nooit meer weg”, zegt ondernemer Hans Boks. „Dit is een oase van rust”, zeggen Joost en Etty Kruiswijk. Hij is dit jaar gepensioneerd als projectleider bij het onderhoudsbedrijf van NS, zij geeft les op een basisschool.

Je kunt geen krantenpagina opslaan, of je leest dat ‘de elite’ arrogant is, onderling baantjes uitwisselt en ‘het volk’ negeert. Vorige week tekenden we in Landgraaf juichkreten op na de uitverkiezing van Donald Trump: nu zou de elite in Nederland ook wat gaan meemaken!

Deze week gingen we daarom naar een van de rijkere gemeenten van Nederland. We spraken in Soest onder meer met een groepje mannen dat regelmatig samen tennist op de banen van de Lawn Tennis Club Soestdijk. Twee werken nog, twee zijn gepensioneerd.

Hoe zeker ben je nog

Een elite vinden ze zichzelf niet, al zegt Hans Boks dat hij zich als raadslid wel aangesproken voelt door die term. De geïnterviewden noemen zichzelf „bevoorrecht” en „welstandig”. Maar ze zeggen ook dat mensen in deze wijk van riante inkomens het flink voor de kiezen hebben gehad in de crisis. Ja, ze hebben een goed inkomen of een goed pensioen, maar: „Hoe zeker bén je nog”, vraagt managementtrainer Herman Posthuma zich af. „Ik vind de maatschappelijke onrust bedreigend”, zegt Joost Kruiswijk. „Eng.”

Foto Ilvy Njiokiktjien

Herman Posthuma in zijn huis in Soest. Foto Ilvy Njiokiktjien

Posthuma gaf laatst een training over kwaliteitsverbetering in een bakkersfabriek. Hij stelde zich voor aan de groep. Riep iemand: „Sodemieter op, man!” Wat is er aan de hand, vroeg Posthuma. De man rolde een sjekkie. „Vuile zakkenvuller. Jij bent nummer tien die ons komt vertellen dat het hier veel beter kan.” Posthuma schraapte zijn keel en zei: „Het getuigt van een grote mate van intelligentie en autonomie dat jullie dit zeggen.”

„Er is iets gaan wankelen”, zegt Hans Boks. Hij ziet „verborgen ellende” in de lanen, en zegt dat „het gevaar van verzuring dreigt”.

De mannen stemmen allemaal in het midden van het politieke spectrum. Hans Boks’ partij Lokaal Anders Soest (1 zetel) zit qua stemgedrag in de buurt van D66, CDA, soms VVD. Boks maakt zich geen illusies. „Als in Soest een Jan Roos-achtige figuur opstaat – hij moet wel van goeden huize zijn – dan maakt-ie een goede kans de meerderheid te krijgen.” Het gemeentebestuur heeft veel beloften aan de burgers gebroken, zegt hij.

Ik houd mijn hart vast voor hoe het over twintig jaar moet

Ad den Ouden zet met zijn smartphone de muziek uit. Hij had na zijn 65ste wel willen doorwerken als directeur van een bedrijf dat contactlenzen maakt, maar de eigenaar wou het roer zelf overnemen. Nu zit hij met „een half pensioen”. Half in de zin dat hij alleen over de laatste 21 jaar van zijn beroepsleven pensioen heeft opgebouwd en dat het bedrag dus niet heel hoog is. Bovendien is het een vast bedrag, niet geïndexeerd. „Ik houd mijn hart vast voor hoe het over twintig jaar moet. Het voordeel is wel: ze kunnen er niet op korten.”

Deze mannen hebben hun hele leven gewerkt, hebben hun best gedaan, hard gestudeerd, kansen gegrepen, geluk gehad, zoals ze zelf zeggen, en nu voelen ze dat ze in „een scharniertijd” zijn terechtgekomen, zoals Joost Kruiswijk zegt. De dingen die vroeger zeker waren voor mensen met hun opleiding en banen, zijn dat niet meer. „Het systeem collapst”, zegt hij. Hun schoondochter heeft drie jaar op jaarcontracten bij een hogeschool gewerkt. Drie jaar! Op het laatst was ze zelfs leidinggevende met haar jaarcontract. „Beschamend”, vindt Joost Kruiswijk.

Foto Ilvy Njiokiktjien

De rotonde in Soest bij de wijk Soestdijk. Foto Ilvy Njiokiktjien

Lees ook de vorige aflevering over de stemming in Landgraaf: Het programma van de revolutie

Iedereen zaagt aan je poten

De zoon van Ad den Ouden had net zijn hbo-opleiding afgemaakt en wilde een master doen. Toen kon hij bij een bouwbedrijf gaan werken. Zijn vader zei toen: „Niet verder leren, als je een baan kunt krijgen in deze tijd, moet je het altijd doen. Je moet alles aanpakken.”

Geniet van je eerste baan, zei Ad den Ouden tegen zijn zoon, dat is de fijnste die er is. Hoe hoger je komt, hoe meer je verdient en hoe meer gedoe je krijgt. „Weet je hoe moeilijk het is om aan het werk te blijven”, vraagt hij nu retorisch. „Zeker aan het eind van je carrière.” Is dat ook lastig voor een directeur? „Juíst voor een directeur. Iedereen zaagt aan je poten.”

De Kruiswijkjes kwamen op vakantie in Italië een man tegen die een hoge functie had bij de Royal Bank of Scotland. Hij zei: „Ik ben benieuwd of mijn stoel er nog staat als ik terugkom.”

De vermogensbeheerder heeft nog een jaar of acht te gaan tot zijn pensioen. „In acht jaar kan veel gebeuren.” Hij leunt achteruit in zijn stoel terwijl zijn vrouw de werkster betaalt: „In de dienstverlenende sector wordt binnenkort the last battle gevochten. De industrie heeft de strijd al jaren geleden verloren. Ons deel van de samenleving is nog niet aan de beurt geweest, maar we ontkomen er niet aan.”

Foto Ilvy Njiokiktjien

Ad den Ouden speelt piano in zijn woonkamer. Foto Ilvy Njiokiktjien

Lees ook over de stemming op de Zuidas: Hertjes met inhoud op de Zuidas