Opinie

… en ze willen dat witte mensen de norm blijven

Trump is niet ondanks, maar juist vanwege zijn xenofobie aan de macht gekomen, schrijft Ali Sina Alizay.

portretfoto-p

Een ruime meerderheid van de witte Amerikanen heeft op Trump gestemd. Zijn overwinning wordt voor een deel terecht toegeschreven aan de kloof tussen de elite en de gewone Amerikaan. Maar de verklaring voor zijn overwinning wordt onterecht gereduceerd tot de economische positie van de onderklasse. Inkomen is maar een factor. Zowel mensen met een modaal en hoog inkomen als hoogopgeleiden hebben in grote getale op Trump gestemd.

Trump is niet ondanks, maar juist vanwege zijn xenofobie aan de macht gekomen. Hij is eerder gekozen om de status-quo van witte dominantie te behouden dan om die van het establishment omver te werpen.

Wat deze historische gebeurtenis met die van Brexit verbindt – en wat de enorme groei van populisme in het Westen verklaart – is het gedachtegoed van witte suprematie verkapt als anti-immigratie. Vanaf de geboorte van rechts-extremisme wist men dat een openlijk beroep op witte superioriteit taboe was. Anti-immigratie werd daarom het symbolische uitgangspunt van het Front National in Frankrijk. Dat uitgangspunt is wat vandaag de dag al deze bewegingen met elkaar verbindt.

Witte mensen – vooral mannen – staan nog altijd in sociaal-economisch opzicht boven andere groepen, maar de vanzelfsprekendheid van die rangorde wordt steeds vaker ter discussie gesteld.

Minderheden willen dezelfde status. Zwarte artiesten als Beyoncé, Rihanna, Pharrell Williams en Alicia Keys spreken zich uit voor bewegingen als Black Lives Matter. Zwarte acteurs als John Boyega krijgen hoofdrollen in Hollywoodfilms. Zwarte atleten als Colin Kaepernick staan uit protest niet op voor het Amerikaanse volkslied.

Het is zichtbaarder dan ooit dat kleurlingen dezelfde status willen. En witte mensen zien daarin tekenen dat ze hun dominante positie verliezen. Wanneer ze na een achtjarig presidentschap van een zwarte president ‘hun’ land terug willen, moet dat letterlijk worden opgevat.

Zouden witte mensen zich met kleurlingen identificeren, dan juichten ze deze emancipatoire bewegingen juist toe, in plaats van dat ze zich ertegen verzetten. Maar het denkframe van witte suprematie veroorzaakt een fundamentele breuk tussen wit en niet-wit. Daardoor roepen al deze zwarte bewegingen zoveel weerstand op.

De breuk tussen wit en niet-wit leidt er ook toe dat dichter bij huis mensen als Sylvana Simons en anderen die bijvoorbeeld tegen Zwarte Piet zijn, worden verguisd. Het gaat niet om de kleur van Piet. Het gaat om de rangorde. Volgens die rangorde moeten kleurlingen het niet eens in hun hoofd halen om dezelfde status te claimen.

Witte mensen denken dat zij de norm zijn. Van jongs af krijgen ze via films, boeken en kunst het vertekende beeld dat hun beleving centraal staat. Ze kunnen zich daardoor moeilijk met anderen identificeren. Hun empathie strekt zich veelal niet verder uit dan hun soortgenoten.

Laat je de fundamentele breuk tussen zwart en wit en het geconstateerde gebrek aan empathie buiten beschouwing, dan kun je moeilijk verklaren waarom witte Amerikanen hun gekleurde landgenoten overleveren aan de grillen van een man die moslims wil weren en Mexicanen wil deporteren.

Vanuit het vertekende perspectief van de witte man en vrouw is het echter te begrijpen dat Trumps zege wordt gereduceerd tot het onbehagen van de onderklasse – of zelfs tot een algoritme van Facebook.

Sommigen beweren dat een algoritme van Facebook, waardoor nepnieuwsartikelen vaker bij Trump-aanhangers verschenen, Trump de zege heeft bezorgd. Dat heeft ongetwijfeld bijgedragen aan zijn overwinning, maar het algoritme dat informatie wegfiltert die niet met ons wereldbeeld strookt, zit vooral in ons hoofd. Daardoor kwamen zowel Brexit als Trumps overwinning als een verrassing. En de vertekende analyse achteraf bewijst des te meer hoe groot die blinde vlek eigenlijk is.

Het mag nu duidelijk zijn dat de wielen maar één kant opdraaien, richting een wankele wereldorde waarin zwaar gepolariseerde, naar binnen gerichte landen worden geleid door despoten.

Willen we daar wat aan doen, dan moeten we in de spiegel durven kijken. Want als minderheden straks weer worden opgeofferd voor al het vermeende en daadwerkelijke leed, dan verliezen we allemaal.