Wat maakt een cadeau waardevol?

Bij haar verhuizing, vindt Gemma Venhuizen ongelezen boeken, plastic gieters, dvd’s met het cellofaantje eromheen. Kan allemaal weg. Wat blijft zijn de cadeaus met een goed verhaal.

Foto Arjen Born

Een kinderschoen is gauw gevuld. Met wat pepernoten en een mandarijntje kom je bij maat 34 al een heel eind. Toch presteerden mijn klasgenootjes het vroeger om, in de weken voor Pakjesavond buitenproportionele schoencadeautjes van de Sint te krijgen. De een vertelde op een maandagochtend tijdens het hinkelen trots over haar nieuwe Barbie, de ander snoefde dat ze een hockeystick had gekregen. Ik had van alle meisjes uit de klas de grootste voeten, maar in mijn linkerpantoffel had op zondagochtend alleen een paar nieuwe sokken gezeten.

In het speelkwartier, tijdens het springtouwen, besefte ik wat er mis was: ik was te bescheiden. De Sint zou nooit snappen dat ik een radiografisch bestuurbare auto wilde als ik voor elk paar sokken uit volle borst ‘Dank u Sinterklaasje’ zong. Het werd tijd dat ik mijn wensen kenbaar maakte. En dus stelde ik het eerstvolgende weekend, na de diameter van de schoorsteen te hebben ingeschat, een duidelijke verlanglijst op, inclusief plaatjes uit de Bart Smit-gids. ‘Pratende knuffelpapegaai. Cd-speler. Barbie Toverhuis. Radiografisch bestuurbare auto (helikopter of boot mag ook).’ Om de Sint te paaien stopte ik een extra grote winterpeen voor zijn paard in mijn schoen.

’s Ochtends bleek mijn tactiek te hebben gewerkt: er lag inderdaad een reusachtig pak onder mijn schoen. Met daarbij een briefje van de Sint. „Lieve Gemma, bedankt voor je mooie liedje en de wortel. Omdat je zo van dieren houdt, hierbij een extra groot cadeau! P.S.: vergeet je niet dit weekend het hok van King Kong schoon te maken?”

Opgetogen peuterde ik het plakband los. Het was een pak hooi. „Voor King Kong de cavia” stond erop.

1911CUL_binnen_LUX_7

Mijn vader lachte. „Sinterklaas is alleen maar eerlijk. Jaar in jaar uit krijgt hij in aanloop naar zijn verjaardag liedjes en zelfgemaakte tekeningen, en wortels voor zijn paard. Maar is er ooit een kind dat hém eens een cd-speler geeft? De Sint houdt ook van dure cadeaus …” Mijn moeder wierp hem een vuile blik toe en probeerde me te troosten. Dat cadeautjes geven toch leuker was dan cadeautjes krijgen. Dat ik nu King Kong blij kon maken.

Door de jaren heen volgden er meer cadeautjeslessen. Zoals de keer dat ik een proefles paardrijden kreeg in plaats van de felbegeerde Little Pony-stal (‘want doe-dingen waren leuker dan hebbe-dingen’). De keer dat een ver familielid een cadeautje opstuurde waar ik al veel te oud voor was, maar ik toch netjes een bedankbriefje moest schrijven (‘want het gaat om het idee’). En de rampzalige keer dat mijn ouders een ‘knuffelstop’ invoerden: voor elk knuffelbeest dat erbij kwam, moest er eentje weg (‘want je kunt ook te veel van iets hebben’).

Ik haatte de cadeautjeslessen. Hoe meer, hoe beter, was mijn devies. Maar nu, vele jaren later, sta ik op het punt om te verhuizen naar mijn eerste koophuis. En dus ploeg ik door de stapels spullen die ik door de jaren heen heb verzameld en gekregen. Ongelezen boeken. Dvd’s met het cellofaantje er nog omheen. Vijf plastic gieters, zeven schoenlepels. Een blender die het al bij de eerste keer gebruiken begaf. Allemaal in de ‘weg’-doos.

Een gebreide muts

De spullen in de ‘mee’-doos nemen veel minder ruimte in: een tekening van mijn 4-jarige nichtje, een foto van een workshop varkens masseren die ik van vriendinnen cadeau kreeg. Liefdesbrieven van ex-vriendjes. Een zeehondadoptiecertificaat. Een door mijn buurvrouw gebreide muts. Een tegoedbon keukenkastjes soppen, muren schilderen en laminaat leggen voor in mijn nieuwe huis. Natuurlijk, Sinterklaas en mijn moeder wisten het allang: een goed cadeau is niet duur maar duurzaam. En u wist het eveneens. Want ‘groen geven’ is de laatste jaren salonfähig geworden.

Uit het onderzoek Dossier Duurzaamheid 2016 (opgesteld door onderzoeksbureau GfK en marketingbureau b-open) bleek al dat bijna de helft (49 procent) van de Nederlanders let op duurzaamheid bij de aanschaf van producten. Een op de vijf vindt duurzaamheid belangrijker dan de prijs-kwaliteitverhouding en steeds meer mensen gaan actief op zoek naar duurzame producten. Afgelopen juni kwam het CBS met cijfers waaruit bleek dat we in de eerste helft van 2016 met z’n allen 1,8 procent meer hebben uitgegeven aan duurzame goederen dan een jaar eerder. Vooral aan duurzame woninginrichting en huishoudelijke apparaten zijn we meer gaan besteden.

Weg met goedkoop plastic speelgoed en milieu-onvriendelijke onzincadeaus dus. Uit cijfers van het UWV blijkt dat duurzame winkels dit jaar profiteren van de toename in koopkracht en de groei op de banenmarkt. In de duurzame detailhandel komen er in 2016 en 2017 duizenden banen bij. En dat is niet verwonderlijk: cadeauwinkels als WAAR (negentien vestigingen door heel Nederland) schieten de laatste jaren als paddestoelen uit de grond. „Al onze producten zijn op een of andere manier duurzaam geproduceerd”, staat op de website van de winkelketen. „Fairtrade, biologisch, ecologisch, recycled of gemaakt in sociale werkplaatsen.”

Uit die tekst blijkt al dat ‘geven met een goed gevoel’ op veel manieren mogelijk is. Door cadeaus van duurzame of gerecyclede materialen te geven. Door lokaal geproduceerde geschenken te kiezen. Door ‘eerlijke’ spullen te kopen kortom.

Naast algemene cadeauwinkels als WAAR en de Wereldwinkel zijn er ook speciaalzaken. Van Ekobebe („ecologische geboortewinkel”) tot De Groene Knoop („trendy biologische kleding”) en Eco-Logisch („milieuvriendelijke producten voor in en rond uw huis”). Zelfs relatiegeschenken en promotieprullaria lijken steeds milieuvriendelijker te worden – zo zijn er websites met „eco-friendly”-USB-sticks, pennen van karton, notitieblokjes met een houten kaft…

Zelfgebakken appeltaart

Maar je hoeft niet altijd naar een cadeauwinkel voor een duurzaam cadeau. Waarom geen cadeautjes van de kringloopwinkel, bijvoorbeeld? Of een taart met appels uit je eigen achtertuin? Ooit stond een vriend van mij op de stoep met een bakje zelfgeplukte blauwe bessen. Ik werd spontaan verliefd.

Een vriendin die een modeopleiding deed vroeg voor haar verjaardag eens „afdankertjes uit onze kledingkasten”. Zelf gaf ik op de middelbare school een paar foeilelijke witte sokken cadeau aan een vriend. Met watervaste stift had ik er destijds een schaap op getekend. Laatst stroopte hij triomfantelijk zijn broekspijpen op toen hij op visite kwam. Het schaap was nog duidelijk zichtbaar.

„Ik draag ze regelmatig”, zei hij trots. „En ik heb ze nog nooit in de wasmachine gedaan…” Hij zag mijn gechoqueerde blik en grijnsde. „Ik was ze netjes met de hand. Zodat het plaatje niet vervaagt.” Zo kan zelfs een paar sportsokken een duurzaam cadeau blijken.

Voor mijn aanstaande housewarming heb ik mijn verlanglijstje in ieder geval klaar: van al mijn vrienden wil ik een knuffel. Geen pluchen exemplaar, maar een echte, stevige omhelzing. En als de Sint langskomt, krijgt-ie er natuurlijk ook een.