Opinie

‘De elite vindt zichzelf ruimdenkend, maar gaat met oogkleppen op door het leven’

Opinie De Europese elite vraagt zich na Trumps zege af wie de ‘tokkies, xenofoben en losers’ nu eigenlijk zijn. En of hun vertrouwen nog te winnen is. Maar de kloof is nauwelijks te overbruggen, schrijft

Tien dagen na Donald Trumps overwinning vieren ongeloof, afschuw en angst nog altijd hoogtij onder de elites in de hele westerse wereld. In hun progressieve bubbel hadden ze nauwelijks meegekregen dat de buitenwereld hen zat was. Het is tekenend voor de wereldvreemde houding van een elite die zichzelf heel ruimdenkend vindt, maar in werkelijkheid met oogkleppen op door het leven gaat.

De vooringenomen berichtgeving rond de Amerikaanse verkiezingen was tenenkrommend. En hoewel er zeker terechte kritiek op Trump te leveren valt, was vooral de dubbele moraal waarmee de elite hem tegemoet trad schokkend. Toen Trump tijdens de campagne waarschuwde voor stembusfraude en aankondigde de verkiezingsuitslag niet zonder meer te accepteren, viel progressief Amerika over elkaar heen om schande te spreken van deze „bijl aan de wortel van de democratie”. Nu de uitslag hen echter niet bevalt, trekken zij „not my president” scanderend en agressief door de straten en pogen zij het Electoral College er middels een petitie toe te bewegen de kiezers te negeren en alsnog Clinton president te maken.

Geeft dit blijk van het ‘accepteren van de verkiezingsuitslag’, zoals ze twee weken geleden nog met een opgeheven vingertje van Trump eisten? Natuurlijk niet. Het tekent de dubbele standaard die de hooghartige politieke en culturele elites hanteren. Maatschappijkritiek is immers alleen voorbehouden aan zij die deugen. Aan henzelf dus.

De voorbeelden van deze houding zijn legio. Toen zwarte kiezers Obama tot president kroonden, jubelden links en de media in koor over een gemeenschap die voor haar rechten opkwam. Nu blanke kiezers Trump president hebben gemaakt, hangt er plots een zweem van racisme rond hun stemgedrag. Toen werkloos geraakte arbeiders in Pennsylvania, Wisconsin en Ohio nog op de Democraten stemden, waren zij slachtoffers van het neo-liberale falen. Nu diezelfde mensen hun hoop op Trump hebben gevestigd, zijn zij plotseling boze, bange burgers.

Lees ook het opiniestuk van Ilja Leonard Pfeijffer: De nachtmerrie moet nog beginnen

Niemand minder dan de linkse Michael Moore wist de gevoelens van de maatschappelijk murw gebeukte Trump-stemmers zo treffend onder woorden te brengen: „They see that the elite who ruined their lives hate Trump. Corporate America hates Trump. Wall Street hates Trump. The career politicians hate Trump. The media hates Trump, after they loved him and created him, and now hate. Thank you media: the enemy of my enemy is who I’m voting for on November 8.”

En stemmen deden ze. The New York Times sprak van een „kolkende volkswoede”. Trump zelf verwoordde het treffend in zijn overwinningsspeech: „The forgotten men and women of our country will be forgotten no longer”.

De honger naar wraak van deze vergetenen, door Hillary Clinton gekleineerd tot „deplorabelen”, is nog lang niet gestild. Ook de Europese elite vraagt zich eindelijk langzaam af wie deze mensen, die ze heimelijk als tokkies, xenofoben en losers zien en wiens zorgen ze decennialang hebben genegeerd, nu eigenlijk zijn. En of ze hen nog kunnen bereiken en ooit nog hun vertrouwen kunnen terugwinnen. Niet omdat ze het écht willen, maar omdat ze inzien dat hun steun noodzakelijk is om aan de macht te blijven. Trumps overwinning en de Brexit bewijzen immers dat de vergetenen niet meer slechts blaffen. Ze bijten nu ook.

Wat een groot deel van de bevolking angstig maakt, is de onzekerheid door ontwikkelingen waarop zij geen enkele invloed lijken te hebben. Vertwijfeld vragen velen zich af in welke wereld ik en mijn kinderen straks leven? Van hun pensioen tot aan de zorg; van het afbreken van de Nederlandse culturele identiteit tot de uitdijende Europese Unie; van de economische globalisering tot digitalisering. Maar vooral: van de massa-immigratie tot de schier ongebreidelde asielinstroom.

Thema’s die steeds meer kiezers (lager- én hoger opgeleiden) naar partijen buiten de politieke mainstream drijven. Vooral omdat de elite nog niet het begin van een antwoord heeft op deze existentiële vragen. Liever vervalt ze in een veilig tijdens mediatrainingen opgedaan riedeltje. In plaats van naar bezorgde burgers te luisteren, legt ze liever nog een keertje uit dat het opvangen van asielzoekers onze morele plicht is.

Want de elites willen de grenzen niet sluiten. Voor de elite is immigratie vanzelfsprekend en zelfs noodzakelijk. Zij willen niet tornen aan de macht van de EU. Zij durven of willen niet opkomen voor de Nederlandse normen en tradities. Naar de kleine minderheid die van Zwarte Piet af wil moet worden geluisterd, terwijl de meerderheid die tegen de komst van azc’s is wordt weggehoond en van xenofobie wordt beschuldigd.

Zolang de politiek niet het begin van een draai wil maken, blijft de kloof in stand. Sterker, deze zal flink dieper worden. Bevolkingsexplosies en oorlogen in Afrika en het Midden-Oosten zullen de migratiestromen verder doen aanzwellen. Ze zullen ons nog verder boven het hoofd groeien en dat boezemt steeds meer mensen angst in. Veel angst.

Het zal heel moeilijk zijn de kloof tussen de elites en de verontruste bevolking te dichten. Maar het is niet onmogelijk. Daarvoor is wel lef nodig. Geen gerommel in de marge, maar kom de bevolking tegemoet op die thema’s die hen de meeste zorgen baren. Een kloof dichten betekent overigens geenszins dat je iedereen klakkeloos naar de mond moet praten of het naar de zin kan maken. Er zijn ook mensen die zelf niets van hun leven willen maken en al te gemakkelijk de schuld daarvoor bij anderen neerleggen. (Lees bijvoorbeeld wat de Britse arts en auteur Theodore Dalrymple over persoonlijke verantwoordelijkheid schrijft).

Beperk de immigratie door een quotum in te stellen. Dan weten mensen waar de bovengrens ligt. Zet mensen die geen recht hebben hier te blijven daadwerkelijk uit. Geef burgers echte inspraak middels bindende referenda. Wees helder en eerlijk over zorg en pensioenen. Sluit geen enkele partij vooraf uit. Breng de EU terug tot waar het ooit voor begonnen is: handel. De media zullen moeten beseffen dat het niet hun taak is om burgers op te voeden tot kosmopolitische progressieven, maar juist om ruimte te bieden aan geluiden die niet in hun straatje passen.

Heb ik er vertrouwen in? Eerlijk gezegd niet. De elites zullen te verknocht aan hun dogma’s blijken om het tij te kunnen keren. De Brexit en Trump van vandaag zullen mogelijk de AfD, PVV en Marine le Pen - Frankrijks volgende president? - van morgen zijn. Niet omdat de kiezers verwachten dat zij de oplossing voor alles zijn. Wel omdat ze zeker weten dat de traditionele middenpartijen in ieder geval niet in staat zijn gebleken hun problemen serieus te nemen – laat staan op te lossen.

De vergetenen zullen de elites opnieuw de schrik van hun leven bezorgen. Maar waarschijnlijk zullen die elites het dan nog één keer goed uitleggen. Nu écht …