Alleen met overheids- toestemming afreizen naar IS

Anders riskeert men twee jaar cel. Dat staat in een wetsvoorstel van minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie).

Bezoekers bij de rechtbank de bunker in Amsterdam voor de uitspraak in het grote Haagse jihadproces Context. Foto Alexander Schippers/ ANP

Nederlanders mogen niet zonder toestemming van het ministerie van Veiligheid en Justitie afreizen naar gebieden in handen van terroristische organisaties, zoals Islamitische Staat (IS). Dat is een van de belangrijkste maatregelen in het wetsvoorstel ‘bestrijding terrorisme’ van minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD).

Wie zonder toestemming toch afreist kan maximaal twee jaar gevangenisstraf krijgen. De betreffende gebieden worden aangewezen door het kabinet. Voor Nederlanders die al in deze gebieden verblijven geldt er een termijn van zes weken om toestemming te vragen of om het gebied te verlaten.

Aanslagen ‘zo goed als mogelijk’ voorkomen

Met dit verbod wil minister Van de Steur jihadgangers die terugkeren naar Nederland vervolgen zonder dat bewezen is dat ze een terroristisch misdrijf hebben gepleegd. Momenteel is het lastig voor het Openbaar Ministerie (OM) om bewijsmateriaal te verzamelen van terroristische acties door Nederlanders die verblijven in IS-gebied, waardoor de kans bestaat dat niet vervolgd worden.

Met deze maatregel wil Van der Steur aanslagen van IS-gangers “zo goed als mogelijk” voorkomen. Het ministerie van Veiligheid en Justitie houdt er rekening mee dat na de verdrijving van IS in Syrië en Irak vele jihadgangers terugkeren naar Nederland. Voor hulpverleners en journalisten wordt er een speciale website ingericht om toestemming te vragen om af te reizen naar de desbetreffende gebieden. Voor ambtenaren en militairen geldt er een uitzondering.

Meerderheid Kamer is tegen

Het is nog hoogst onzeker of er genoeg politieke steun is voor het kabinetsplan. Het idee voor dit wetsvoorstel komt van de VVD, het CDA en de SGP. Maar een meerderheid in de Tweede Kamer is kritisch, inclusief regeringspartij PvdA.

Tegenstanders van het plan zeggen dat terugkerende Syriëgangers nu al bijna altijd gestraft kunnen worden – ook als niet bewezen is of ze gevochten hebben. Zij worden vaak veroordeeld voor de voorbereiding van terroristische misdrijven. Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA): „Ik zie niet wat dit voorstel toevoegt.” Ook heeft Recourt twijfels over de toestemmingsplicht: „Wat doe je dan bijvoorbeeld met een moeder die is gaan zoeken naar haar kind?”

Kiesrecht intrekken

Een andere wetswijziging is om een teruggekeerde jihadisten die verdacht worden van een terroristisch misdrijf langer in voorlopige hechtenis te houden. Het gaat om dertig extra dagen. Hiermee komt minister Van der Steur tegemoet aan een motie van Diederik Samsom en Gert-Jan Seegers, fractievoorzitters van respectievelijk PvdA en ChristenUnie. Ook mag justitie in het vervolg bij deze verdachten eerder DNA-materiaal afnemen.

Verder wil Van der Steur het kiesrecht intrekken bij iemand die veroordeeld is voor een veroordeeld voor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van ten minste één jaar voor het plegen van een terroristisch misdrijf.

Het wetsvoorstel is voor advies gestuurd naar de Raad voor de rechtspraak en het OM. De kans is klein dat de Tweede Kamer het nog voor de verkiezingen behandelt.