Wilders heeft bij veroordeling weinig te vrezen

Als PVV-leider Geert Wilders een geldboete van 5.000 euro krijgt opgelegd, zoals het OM heeft geëist, heeft hij weinig te vrezen. Hij blijft gewoon Tweede Kamerlid en kan zich ook opnieuw verkiesbaar stellen.

PVV-leider Wilders reageerde donderdagmiddag in de Tweede Kamer op de strafreis van het OM tegen hem. Foto ANP / Bart Maat

Een Tweede Kamerlid moet het wel heel bont maken om geen volksvertegenwoordiger meer te mogen zijn. Het democratische mandaat van de kiezers weegt zwaar. Zelfs als burgers vertegenwoordigd willen worden door iemand die in het verleden een moord heeft gepleegd, dan kan dat in Nederland. Als je maar genoeg stemmen krijgt.

Dus als PVV-leider Geert Wilders een geldboete van 5.000 euro krijgt opgelegd, zoals het Openbaar Ministerie heeft geëist, heeft hij weinig te vrezen. Hij blijft gewoon Tweede Kamerlid en kan zich ook opnieuw verkiesbaar stellen.

Er zijn al veel Kamerleden geweest met een strafblad. Oud-SP-Kamerlid Krista van Velzen werd ooit gearresteerd toen ze in Schotland een atoomonderzeeër met een hamer te lijf ging. En huidig Tweede Kamerlid Joram van Klaveren (VNL) is zijn rijbevoegdheid tijdelijk kwijtgeraakt wegens rijden onder invloed. Van Klaveren weigerde medewerking aan het bloedonderzoek.

Er zijn extremere voorbeelden: bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in Breda was Paul de Jong verkiesbaar voor GemeenteBelangen. Zijn strafblad: diefstal, inbraak en poging tot diefstal met bedreiging en aanranding.

Partijen bepalen wie ze toelaten

Het is aan politieke partijen om te bepalen wie ze toelaten op hun kandidatenlijst. De enige check die na de verkiezing volgt, is het zogenoemde onderzoek van de ‘geloofsbrieven’, maar dat gaat vooral over de vraag of de nieuwe Kamerleden geen nevenfuncties hebben die botsen met het Kamerlidmaatschap.

Toch kan het voorkomen dat iemand wettelijk niet verkiesbaar is. Mensen die een uitzonderlijk ernstig misdrijf hebben gepleegd tegen de staat, riskeren namelijk de intrekking van hun kiesrecht door een rechter. Dat betekent dat ze niet meer mogen stemmen én zich niet meer verkiesbaar mogen stellen. Die ernstige misdrijven zijn bijvoorbeeld betrokkenheid bij het plegen van een coup, of het plegen van een aanslag op de koning.

D66’er Thom de Graaf probeerde als Tweede Kamerlid eind jaren negentig om het ook bij „stelselmatige rassendiscriminatie” mogelijk te maken om tijdelijk het kiesrecht in te trekken. Dat wetsvoorstel haalde het niet.

Intrekken kiesrecht zeldzaamheid

Het intrekken van het kiesrecht gebeurt bijna nooit. Na de Tweede Wereldoorlog werd het kiesrecht van NSB’ers ingetrokken. En in 2005 vroeg het Openbaar Ministerie om Mohammed B. zijn kiesrecht te ontnemen. Dat vond de rechter niet nodig, omdat de moordenaar van Theo van Gogh „de democratie in al zijn facetten” verwerpt. Hij maakte dus toch al geen gebruik van zijn kiesrecht.

Geert Wilders hoeft hier niet bang voor te zijn. Hij kan gewoon aanblijven als Kamerlid en zal weinig hinder onder vinden van zijn veroordeling.
Wel kan een veroordeling gevolgen hebben voor zijn toegang tot de Verenigde Staten. Wilders heeft wel eens gesuggereerd dat hij daar mogelijk gaat wonen nadat hij de politiek verlaat. Veroordeelden van geweldsmisdrijven komen de VS niet in. Mensen met kleine overtredingen wel. Of de delicten waar Wilders van verdacht wordt – aanzetten tot haat en groepsbelediging – zwaar genoeg zijn om hem de toegang tot de VS te weigeren, is volgens deskundigen niet zomaar te zeggen. Dat zou de Amerikaanse immigratiedienst dan moeten beoordelen.

Politiek gezien heeft Wilders in ieder geval voordeel bij een veroordeling. Daarmee kan hij zichzelf in de aanloop van de verkiezingen presenteren als daadwerkelijk slachtoffer van een politiek proces door de ‘elite’ die hij altijd al bekritiseerd heeft. Daar begon hij donderdag al mee.

Correctie: In een vorige versie van dit artikel stond ten onrechte dat Tweede Kamerlid Ton Elias (VVD) zijn rijbevoegdheid tijdelijk is kwijtgeraakt wegens rijden onder invloed. Elias heeft in 1980 een voorwaardelijke rijontzegging gehad.