Column

Verliefd op de camera en op haar kleinzoon

Regisseur Tom Fassaert filmde zijn 95-jarige grootmoeder voor een documentaire. Het is een onaangename, maar intrigerende vrouw. Fassaerts frustratie slaat over op de kijker.

Grootmoeder Marianne in A Family Affair.

Eerst even dit. Ook woensdag werd de wens van NPO-baas Shula Rijxman vervuld om – geïnspireerd door Trump – bij de publieke omroep meer geluiden van de straat te laten horen. Goedemorgen Nederland draaide een carnavalskraker waarin DENK-politica Sylvana Simons het land uit wordt gestuurd. „Oh, Sylvana, waarom pak jij je koffers niet [...] Kun jij niet gaan emigreren/ ‘t Is met jou echt kut met peren.”

De presentatrice van WNL lachte instemmend. Want Simons is tegen Zwarte Piet en WNL is voor. Aanpakken dus, die Surinaamse. Zal Rijxman ingrijpen? Natuurlijk niet. Giel Beelen werkt er ook nog steeds. In ieder ander westers land zou hij op zijn minst geschorst zijn. Maar ‘wij zijn niet racistisch’, dus mag je hier zoveel racistische grappen maken als je wilt.

Ondertussen is het documentairefestival IDFA in Amsterdam begonnen; reden voor de publieke omroep om lekker veel mooie documentaires uit te zenden. NPO 2 zond de openingsfilm (hier de trailer) van vorig jaar uit, A Family Affair. Regisseur Tom Fassaert filmt hierin zijn 95-jarige grootmoeder Marianne Hertz, die in Zuid-Afrika woont. Ze heeft gebroken met haar familie, maar nu wil ze nog één keer terug naar Nederland om afscheid te nemen.

Marianne wil geen oma zijn, evenmin als dat ze moeder wilde zijn. Haar twee zonen liet ze op jonge leeftijd achter in een weeshuis om haar handen vrij te hebben voor een carrière als fotomodel. Die zonen, Fassaerts vader en zijn oom, hielden daar hun leven lang last van – ook omdat latere toenaderingspogingen uitliepen op nieuwe afwijzingen. Fassaerts vader emigreerde zelfs met zijn gezin naar Zuid-Afrika, op uitnodiging van Marianne. Maar die liet hem wederom vallen, waarop er nog een gezin werd gebroken. Fassaert wil wel eens van zijn oma horen hoe het zit.

Marianne blijkt een onaangename maar intrigerende vrouw, die op haar 95ste nog steeds glamour uitstraalt. Uiterlijk is belangrijk voor haar – ze ziet er zeker een kwart eeuw jonger uit dan ze is. Ze heeft al snel een liefdesrelatie met de camera. Fassaert gaat hier graag in mee. Een kleine twee uur lang filmt hij zijn oma in haar dagelijks leven. Ook als Marianne haar liefde voor de camera verlegt naar haar eigen kleinzoon, blijft hij haar gefascineerd filmen. Die perverse verliefdheid geeft de film een spannende draai.

Moeilijk aan de film is dat je weinig directe informatie krijgt. Fassaert begint met de wens om nu eens goed uit te zoeken hoe het werkelijk zit in zijn familie, maar daar blijf je vergeefs op wachten. Dit is langzame, registrerende cinema. Het gaat om de bijzondere sfeer. Marianne wil na lang aandringen wel vertellen over haar eigen jeugdleed, maar de klachten van haar kinderen wuift ze weg. Bij documentaires over de eigen familie – een bloeiend genre – is het gebruikelijk dat de regisseur zichzelf ook blootgeeft. Maar dat doet Fassaert niet.

Zijn frustratie – want hij dringt niet door tot zijn onderwerp – wordt ook die van de kijker. Tegelijk krijg je juist heel veel informatie, want doordat Fassaert hardnekkig om haar heen blijft draaien, leer je Marianne toch kennen, en komt het leed dat zij aanrichtte alsnog binnen.

Wilfred Takken vervangt deze en volgende week Hans Beerekamp.