Column

Van Gogh of niet Van Gogh…

nrcvindt

Dat is de vraag, en sinds dinsdag aanleiding voor een ongemeen felle aanvaring tussen gerenommeerde kenners van het werk van Vincent van Gogh. De schilder wordt al jaren over de hele wereld bewonderd. Iedere ontdekking, elk nieuw detail over zijn leven, is groot nieuws. Zo was Van Gogh sinds de zomer al drie maal het onderwerp van een als cruciaal gepresenteerde ontdekking.

In juni verscheen een boek met de claim dat de bekende zelfverminking van de kunstenaar niet slechts zijn oorlel betrof maar zijn complete linkeroor. Ook werd het vuurwapen tentoongesteld, waarmee hij zichzelf in 1890 dodelijk zou hebben verwond. In oktober kwam het boek over het ledikant dat Van Gogh afbeeldde op het populaire schilderij ‘De slaapkamer’. Dat was teruggevonden. Nu ja, bijna teruggevonden.

En deze week was daar de vondst van het kasboek uit Arles, dat maar liefst 65 tekeningen van Vincent van Gogh bleek te bevatten. Het verloren schetsboek van Arles heet het bijbehorende boek dat de ontdekker ervan, de Canadese wetenschapper Bogomila Welsh-Ovcharov, schreef. Tegelijk met het nieuws van ontdekking lag het bijbehorende boek in de winkels, in vier talen.

Vincent van Gogh is big business. Publiceer een boek over een nieuwe vondst, omkleed dat met geheimzinnigheid en uitgekiende teasers en het is verzekerd van wereldwijde aandacht, met een bestseller in het verschiet en navenante revenuen. Doordat de belangen enorm zijn, wordt een serieus wetenschappelijk oordeel bijna automatisch gecorrumpeerd. Want auteur noch uitgever is gebaat bij experts die, zoals het wetenschappers betaamt, per definitie twijfel ventileren en bekijken of ze het gestelde kunnen falsifiëren.

Welsh-Ovcharov is opgetogen over haar vondst. Als Van Gogh-autoriteit met een fikse staat van dienst zíet ze dat Van Gogh de tekeningen maakte „in the heat of the moment”. Ze is zo zeker van haar zaak dat ze de dwarskijkers de pas af snijdt met superlatieven als „majestueus”. Want de authenticiteit van de tekeningen wordt betwist. En wel door de experts van het Van Gogh Museum, op basis van naar het lijkt overtuigende argumenten. Welsh-Ovcharov zit er niet mee: „De wereld is groot, er zijn meer autoriteiten.”

Zo’n reactie past een wetenschappelijk onderzoeker niet. Het Van Gogh Museum is dé autoriteit. Het wetenschappelijk team daar kan zich uiteraard vergissen en het zal dat zonodig toegeven. Maar het zag in 2007 en 2013 het merendeel van de tekeningen, zowel op foto’s als in het echt en oordeelde toen al: geen Van Goghs. Tot nader order zullen we het daarmee moeten doen.