Op weg naar Trumps presidentschap worden oude vetes uitgevochten

Overgangsteam

De voorbereiding van het Trump team op het presidentschap verloopt chaotisch. Wie moeilijk doet, kan gure tijden verwachten.

Jared Kushner (l) en Steve Bannon, vertrouwelingen van Trump. Foto Reuters / Mike Segar

Het leek een onbeduidend voorval, gezeur van een beroepsgroep die toch al beter even kan zwijgen: de media. Maar er gaat een wereld van chaos en nieuwe verhoudingen achter schuil. Op dinsdagavond liet de woordvoering van Donald Trump de pers bij Trump Tower in New York weten dat de president-elect die avond geen plannen meer had. Terwijl de journalisten hun spullen pakten, twitterde een bezoeker van 21 Club een foto van Donald Trump en zijn familie die het restaurant binnenwandelen. De journalisten sprongen in taxi’s, maar werden daar weggestuurd.

Gevestigde media als The New York Times of The Huffington Post noemden dit een ongekende breuk met een al decennia geldende afspraak tussen de persvereniging van het Witte Huis en (aankomende) presidenten. Dankzij dit protocol waren er journalisten bij een bezoek van George W. Bush aan een basisschool op 11 september 2001, of bij de aanslag op Ronald Reagan tijdens een hotelbezoek in 1981.

In de Trump-gezinde pers werd de kwestie afgedaan als Trump-stalking. Roddelsite TMZ schreef dat Trump met zijn geheime rit de journalisten „hilarisch op hun nummer heeft gezet”. De dag erop werd bekend dat TMZ-oprichter Harvey Levin een documentaire over Trump heeft gemaakt die dit weekend wordt uitgezonden op Fox News. Levin mocht alles vragen, „de fotolijstjes op de schoorsteenmantel, de brieven die hij kreeg, de prijzen die hij won”.

Gure tijden voor wie moeilijk doet

Het steakhouse-incident staat niet op zichzelf, zo blijkt na de eerste tien dagen waarin Donald Trump zijn presidentschap voorbereidt. Loyaliteit wordt beloond in het Amerika van Trump. Wie meewerkt en Trumps belangrijkste getrouwen niet voor het hoofd stoot, mag dromen van een invloedrijke positie. Wie moeilijk doet, kan gure tijden verwachten.

Er zijn twee soorten transities van een zittende president naar een nieuwkomer. Er zijn de goed voorbereide overgangen, vaak gedomineerd door ideologen met een duidelijke agenda. George W. Bush was daar in 2000 een voorbeeld van. En er zijn de chaoten, die alleen maar weten dat ze alles anders willen doen, zoals Bill Clinton in 1992 en Barack Obama in 2008. Die groep heeft moeite mensen in vertrouwen te nemen en de noodzakelijke benoemingen te doen.

Donald Trump past duidelijk in deze traditie. Chaos domineert zijn overgangsproces. Zoals Bill Clinton zich na zijn zege in 1992 terugtrok in zijn woonplaats Little Rock, zo blijft Trump in zijn Trump Tower zitten, omringd door zijn familieleden, de enige adviseurs die hij werkelijk vertrouwt. Daar ontvangt hij kandidaten voor hoge posten. „Alleen ik weet wie de finalisten zijn!”, twitterde hij, alsof het om een nieuwe serie van The Apprentice gaat.

Trumps schoonzoon heeft de regie

Niet Trump zelf, maar Jared Kushner, de 35-jarige schoonzoon van Trump, heeft de regie van dit proces gekregen. Dat betekende slecht nieuws voor Chris Christie, de gouverneur van New Jersey die zich al maanden als rechterhand van Trump opwerpt. Christie en Kushner hebben een verleden: als openbaar aanklager heeft Christie eens met succes de vader van Kushner vervolgd. Zodra hij kon, heeft hij Christie vervangen door de aanstaande vicepresident Mike Pence. Ook enkele Christie-getrouwen die in de race waren voor hoge functies, zoals Afgevaardigde Mike Rogers, moesten verdwijnen.

De mensen die Trump aantrekt, vormen een ideologisch allegaartje. Speciaal adviseur Steve Bannon komt uit de stal van de rechts-nationalistische en racistische site Breitbart. Rudy Giuliani en John Bolton, in de race als minister van Buitenlandse Zaken, zijn haviken uit de neoconservatieve hoek. Luitenant-generaal b.d. Mike Flynn, mogelijk nationale veiligheidsadviseur, verschijnt voortdurend op Russia Today, en geldt als uitgesproken pro-Russisch.

Lees meer over Steve Bannon: Wie is Steve Bannon?

Er is nauwelijks een lijn te ontdekken in deze namen, behalve deze: de trumpisten winnen het van de conservatieven die vooral het partijbelang vooropstellen. Die laatste groep probeert te redden wat er te redden valt. Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, stelt zich verzoenend op. En de komende dagen gaan Mitt Romney en gouverneur Nikki Haley van South Carolina, vertegenwoordigers van de gematigde vleugel, langs in Trump Tower. Maar hun missie wordt vrijwel onmogelijk, want hun eerdere afwijzing weegt zwaar bij Trump.

Dat merkte onder meer Eliot Cohen, een ervaren neoconservatief uit de school van Paul Wolfowitz. Cohen was tijdens de campagne een uitgesproken aanhanger van de #NeverTrump-beweging, een groep conservatieven die de opkomst van Trump als gevaar ziet voor het conservatisme. Na de zege van Trump riep Cohen zijn getrouwen op niet weg te duiken: ze moesten gewoon als ambtenaar voor Trump kunnen werken, in het landsbelang. Ook Cohen zelf bood zich aan, maar werd, zo omschrijft hij zelf, uitgescholden door Trumps getrouwen. „Ze zijn kwaad, arrogant, schreeuwen: JIJ HEBT VERLOREN! Het wordt naar.” Cohen roept nu in The Washington Post conservatieven op deze regering te boycotten.

Donald Trump zelf blijft een raadsel. Hij geeft geen interviews, behalve een lang gesprek in het programma 60 Minutes. Hij laat zich zelden in het openbaar zien, en spreekt via zijn tweets. Zijn laatste, op donderdag: „Mijn overgangsteam, dat lange dagen maakt en fantastisch werk levert, gaat vandaag veel geweldige kandidaten zien. #MAGA.”