Commentaar

Schennis maritiem erfgoed vraagt om gepaste actie

nrcvindt

Schrootrovers hebben hoogstwaarschijnlijk wrakken van oorlogsschepen, die op 27 februari 1942 bij de Slag in de Javazee door de Japanners tot zinken werden gebracht, illegaal geborgen. Het Nederlandse ministerie van Defensie maakte de kwestie dinsdag bekend en dat geeft sindsdien terecht aanleiding tot ontsteltenis in binnen- en buitenland. In totaal kwamen bij de slag aan geallieerde zijde meer dan tweeduizend opvarenden om het leven. De wrakken genoten bescherming als onderzees erfgoed en als oorlogsgraven. Het kabinet veroordeelt deze grafschennis scherp.

Het veertien schepen tellende geallieerde eskader stond onder leiding van schout-bij-nacht Karel Doorman. Die kreeg tegen beter weten in de opdracht de Japanse vloot, die onderweg was naar Java, tegen te houden. De geallieerden waren in de minderheid, onderling verdeeld, minder ervaren dan de vijand en beschikten over geringere vuurkracht. Desondanks zette Doorman uiteindelijk de aanval in onder het sein „all ships follow me”, later de befaamd geworden als „ik val aan, volg mij”. Hij ging met zijn schip ten onder. De Slag in de Javazee heeft een bredere symbolische betekenis omdat deze nederlaag ook het einde van de kolonie Nederlands-Indië markeert.

Behalve van de Nederlandse kruisers De Ruyter (van Doorman) en Java en de torpedoboot Kortenaer, blijken ook de wrakken van drie Britse oorlogsbodems verdwenen. Ook de Britse regering spreekt van grafschennis en heeft Jakarta om opheldering gevraagd.

En dat is terecht, want de illegale berging van deze oorlogsschepen moet een majeure operatie zijn geweest, die mogelijk oogluikend is toegestaan door lokale autoriteiten. De afgelopen jaren heeft de plundering van maritiem erfgoed in Zuidoost-Azië de omvang van een aparte bedrijfstak aangenomen, zo blijkt uit de woorden van een Britse deskundige tegenover The Guardian.

De kwestie komt aan de vooravond van het werkbezoek volgende week van een kabinetsdelegatie onder leiding van premier Mark Rutte (VVD) aan Indonesië. Op de agenda staan onder meer gesprekken van minister Melanie Schultz (Verkeer, VVD) met haar ambtgenoten over de maritieme sector. Rekening houdend met de altijd gevoelige relaties vanwege het koloniale verleden, kan Nederland meer doen dan blijk geven van de diepe geraaktheid. Het zou goed zijn als Rutte samen met de andere betrokken geallieerde naties – behalve het Verenigd Koninkrijk, gaat het om de Verenigde Staten en Australië – bij president Joko Widodo aandringt op samenwerking bij onderzoek naar en effectieve bestrijding van deze schrootmaffia in Indonesische wateren. Dat zou in verband met de herdenking in 2017 van de Slag in de Javazee een passende actie zijn.