IDFA opent met provocerende asielproblematiek

Woensdag ging de 29ste editie van het IDFA van start. Opener was ‘Stranger in Paradise’ van regisseur Guido Hendrikx.

Still uit Stranger in Paradise.

Voor de 29ste keer ging gisteravond het documentairefestival IDFA van start, de laatste onder leiding van oprichtster en festivaldirecteur Ally Derks, hoewel zij pas volgend jaar, bij de dertigste IDFA, officieel afscheid neemt. Openingsfilm was het provocerende, ongemakkelijke Stranger in Paradise, de eerste lange film van jonge regisseur Guido Hendrikx. De film kreeg een warm en lang applaus, hoewel er achteraf ook flink gemord werd in de foyer van theater Carré.

Ging Hendrikx nu te ver met zijn rollenspel in Stranger in Paradise, of juist niet ver genoeg? In de film voert Hendrikx een schoolmeester op, gespeeld door de acteur Valentijn Dhaenens, die in een opvangcentrum in Zuid-Italië een groep asielzoekers bot en gevoelloos confronteert met de opvattingen die er zoal leven in Europa over de vluchtelingencrisis.

Overwicht en arrogantie

Eerst komen de rechtse argumenten aan bod en worden de vluchtelingen om de oren geslagen met de overstelpende cijfers van de migratiestromen en de bijbehorende kosten (1,5 miljoen vluchtelingen in 2015). Vervolgens komt deze ‘Mr. Europe’ met de progressieve, gastvrije insteek in het asieldebat. Maar het knappe en ongemakkelijke van Stranger in Paradise is dat hij in beide gedaanten even coherent is, en ook even afstandelijk en technocratisch. In beide hoedanigheden ziet hij de mensen voor zich louter als gevallen, en maakt hij geen contact met ze. Zijn overwicht en arrogantie blijven exact hetzelfde.

Vervolgens is er nog een scène waarin de schoolmeester zijn klas onderwerpt aan de regels voor asiel zoals ze in Nederland gelden: vluchtelingen die vooral voor armoede zijn gevlucht of afkomstig zijn uit een land dat als ‘veilig’ te boek staat worden zonder pardon het klaslokaal uitgestuurd. Asieladvocaten zouden Hendrikx hebben laten weten dat de uitspraken van de vluchtelingen op camera tijdens het rollenspel geen gevolgen zullen hebben voor hun daadwerkelijke procedure.

Lees een interview met Guido Hendrikx: ‘Het asieldebat is vaak totaal absurd’

Voor sommigen ging dit te ver. Kun je vluchtelingen die nog maar kort geleden de traumatische overtocht over de Middellandse Zee achter de rug hebben aan zo’n toneelstuk onderwerpen, ook al doen ze er vrijwillig aan mee?

Hendrikx venijnige en welgemikte schop tegen alle eufemismen en het wegkijken in het asieldebat levert uiteindelijk geen echte nieuwe inzichten op. Als de film iets laat zien, dan is dat een impasse. Maar Hendrickx bewijst zich hier wel als een talent die zijn nek durft uit te steken.