Recensie

Helaas... platvoeten

Zadie Smith is de Victor Hugo van onze tijd. Alsof ze in haar romans een sociologisch experiment uitvoert, plaatst ze haar personages in zeer uiteenlopende omstandigheden, confronteert verschillende rassen of standen, en beschrijft wat er gebeurt alsof het de resultaten van een chemische reactie zijn. De multiculturele samenleving als proeftuin in White Teeth, het Amerikaanse universitaire milieu in On Beauty, en in NW de gelijknamige Londense wijk. Mensen van allerlei kleur, ras, stand, welvaartsniveau worden geconfronteerd met grote en minder grote calamiteiten, en met elkaar.

Dat klikt klinischer dan het is, ant bij Zadie Smith is dat geen moment het geval. Daarvoor schirjft ze te goed en ze heeft een geweldig oor voor dialoog en het vermogen om in klein bestek empathie op te roepen voor de meest uiteenlopende personages. Haar nieuwe roman, Swing Time, is daarop geen uitzondering. Twee meisjes in een slechte buurt in Londen willen graag dansen: de ene (Tracey) is talentvol, exuberant, succesvol. Ze gaat dansen bij ‘Aimee’: een superster die een kruising tussen Madonna en Angelina Jolie lijkt. De ander (de naamloze vertelster) die vol bezinning is, heeft minder talent en platvoeten bovendien: zij komt te werken in een meisjesschool in Ghana, opgericht door diezelfde Aimee. Het dorp fungeert als een soort spiegel van Londen, want dit is een plek waarin van alles opgebouwd wordt, terwijl Londen zich afsluit voor de niet ‘succesvollen’.

Zo samengevat biedt dit boek een flinke hoeveelheid discussiemateriaal, en Smith is maatschappelijk bewust om de mogelijkheid daarvan te benutten. Heeft racisme minder vat op iemand als ze succesvol is? Is de geschiedenis van dans racistisch? (De liefde voor de film Swing Time lijkt puur, totdat de verteller ze zich geschrokken realiseert dat ze naar Fred Astaire in blackface zit te kijken). Kun je beroemd zijn en een goed mens? (ja, maar dat maakt je nog niet per se tot een aangenaam mens).

Smith heeft veel te zeggen over de problemen van onze tijd, maar het verhaal wordt voortgestuwd door een andere vraag: hoe erg is het om ambitieus te zijn, maar niet succesvol; om de wereld te willen veranderen maar uiteindelijk terecht te komen in hetzelfde Londense appartement? Want dat is het lot van de vertelster: een goed mens die uiteindelijk de wereld niet kan veranderen; niet eens haar eigen leven.

Als resultaat van een maatschappelijk experiment zou je het teleurstellend kunnen noemen, maar het maakt de roman alleen nog maar overtuigender.