Recensie

Helaas… geen dans met platvoeten

Zadie Smith is de Victor Hugo van onze tijd. Alsof ze een sociologisch experiment uitvoert, plaatst ze haar romanpersonages in uiteenlopende omstandigheden, confronteert verschillende rassen of standen met elkaar, en beschrijft de gevolgen als de resultaten van een chemische reactie. De multiculturele samenleving als proeftuin in White Teeth, het Amerikaanse universitaire milieu in On Beauty, en in NW de gelijknamige Londense wijk. Mensen van allerlei kleur, ras en welvaartsniveau worden geconfronteerd met grote en minder grote calamiteiten, en met elkaar. Dat klinkt klinischer dan het is. Smith schrijft geweldig en heeft een scherp oor voor dialoog. Ook bezit ze het vermogen om in kort bestek empathie op te roepen voor de meest uiteenlopende personages.

Swing Time is geen uitzondering. Twee meisjes in een slechte buurt in Londen willen dansen: de ene (Tracey) is talentvol en exuberant. De ander (de naamloze vertelster) die vol bezinning is, heeft minder talent en platvoeten: zij gaat werken in een meisjesschool in Gambia, opgericht door ‘Aimee’: een superster die een kruising tussen Madonna en Angelina Jolie lijkt. Het dorp fungeert als spiegel van Londen, want dit is een plek waarin van alles opgebouwd wordt, terwijl Londen zich afsluit voor de niet ‘succesvollen’.

Zo biedt dit boek volop discussiemateriaal. Heeft racisme minder vat op iemand als ze succesvol is? Is de geschiedenis van dans racistisch? (De liefde van de verteller voor de film Swing Time lijkt puur, tot ze zich geschrokken realiseert dat ze naar Fred Astaire in blackface zit te kijken). Kun je beroemd zijn en een goed mens? (Ja, maar dat maakt je nog niet per se tot een aangenaam mens).

Smith heeft veel te zeggen over onze tijd, maar het verhaal wordt voortgestuwd door een andere vraag: hoe erg is het om ambitieus te zijn, maar niet succesvol; kun je de wereld veranderen, zonder zelf te veranderen? De vertelster durfde geen ambities voor zichzelf te hebben en uiteindelijk belandt ze in hetzelfde Londense appartement als waar ze opgroeide: een goed mens, die de wereld niet kon veranderen; niet eens haar eigen leven. Als resultaat van een maatschappelijk experiment kan je dat teleurstellend noemen, maar het maakt de roman alleen maar overtuigender.

Lees ook het interview van Niña Weijers met Zadie Smith: ‘Onze oorlogen werden geëxporteerd. Nu komt het thuis’