En elke dag bellen de deurwaarders

Schulden

Sinds maandag wekelijks op tv: mensen met schulden uit de Vogelwijk in Amsterdam-Noord. „Het is als een sluipmoordenaar; heel langzaam knijpt hij je keel dicht.”

Foto still uit tv-serie

„Elke dag.” De Amsterdamse duivenfokker Dennis van den Burg (43) heeft de woorden amper uitgesproken als de telefoon gaat in zijn dierenwinkel Ambulia. Vader Henk (72) neemt op en overhandigt zijn zoon de hoorn met een veelbetekenende blik. „Hoeveel?” „Nee, dat heb ik niet. Ik kan vanavond maximaal 75 euro overmaken. Doe ik. Top.” De openingsvraag luidde: hoe vaak wordt u gebeld door een deurwaarder?

Hij heeft 40.000 euro aan schulden openstaan. Deurwaarders – „de mafia” – stalken hem. Zoethoudertjes krijgen ze. Kleine bedragen. In 2016 wist de duivenfokker driemaal ternauwernood de ontruiming van zijn dierenwinkel te voorkomen. En nu is hij anderhalve maand op de buis.

Voor hun documentaire Schuldig, vanaf deze week te zien op NPO1, volgden documentairemakers Ester Gould en Sarah Sylbing hem ruim een half jaar. De serie – zes afleveringen – geeft een inkijkje in de Nederlandse schuldenproblematiek vanuit verschillende invalshoeken. Zo worden een schuldeiser, deurwaarder, hulpverlener en een aantal schuldenaars uit de Vogelwijk in Amsterdam-Noord door de camera gevolgd. Tijdens het filmen van de personages groeide begrip voor ieders perspectief, zeggen de makers.

Gould: „We merkten dat woningbouwverenigingen echt hun best doen om in contact te komen met mensen die schulden hebben. En deurwaarders doen hun werk; die huur moet natuurlijk betaald worden. Maar als je bij iemand op de bank zit die niet meer eet, vermagerd, totaal murw en wanhopig is door alle schulden, begrijp je ook waarom die de deur niet opendoet. Sommigen wilden op zo’n moment niet gefilmd worden.”

Aan dat filmen ging anderhalf jaar voorwerk vooraf. Het vinden van de juiste hoofdpersonen bleek geen gemakkelijke klus. Sommige personages kenden Gould en Sylbing al uit de eerdere documentaires, waarvoor de twee ook veel tijd in de buurt doorbrachten. Die buurt – „een van de armste van Amsterdam” – is volgens Gould uniek: „Mensen van buitenaf noemen de situatie er troosteloos, maar deze mensen zijn ondanks hun schulden ontzettend veerkrachtig.” Ze maken onderdeel uit van de 38.000 Amsterdammers met problematische schulden, volgens Programma Schuldhulpverlening 2015. Sterker door samenwerking van de gemeente Amsterdam. Hun gemiddelde schuld: 38.500 euro.

Hulpverlener Paul Scheerder (70) – eveneens in de documentaire en op Twitter aangeduid als „de held” – ziet deze schuldenaars bij zijn spreekuur voorbijkomen. Sommigen hebben meer dan een ton schuld. Anderen slapen al weken in de auto, omdat ze uit hun huis zijn gezet. Zijn motto: „Niemand zit voor de lol in de shit.”

Want zoveel is Scheerder – „50 jaar in het vak” – wel duidelijk geworden: mensen willen hun schulden in principe graag aflossen. En, weet hij, schulden worden meestal niet veroorzaakt door ‘een gat in de hand’, maar veel vaker door een ongelukkige samenloop van omstandigheden waarin de rekeningen zich razendsnel opstapelen. „De overheid is hierin niet brandschoon” zegt hij. „Als je de ziektekostenpremie niet betaalt, krijg je 50 euro boete. Maar als je dat geld niet hebt, heb je die 50 euro ook niet.”

Er zijn geen snelle oplossingen voor het aflossen van schulden, merkte Gould. „Schulden zijn stroperig. Het is een sluipmoordenaar; heel langzaam knijpt hij je keel dicht.”

Aan die langzame dood wil de duivenfokker Dennis van den Burg voorlopig niet sterven. Hij is vastberaden om door te gaan: de dieren zijn zijn leven, de winkel zijn droom. Vader Henk stelde de vraag al verschillende keren: „Jongen, wanneer trek je de stekker eruit?”

Toen hij vanochtend de winkel opende, was het weer even schrikken: een envelop op de deurmat. De inhoud: nu eens geen slecht nieuws, maar een briefje van 100 euro. De afzender: anoniem.