Brengt opgraving Kaczynski helderheid over vliegramp Smolensk?

Het lichaam van de Poolse oud-president Kaczynski is opgegraven voor een onderzoek naar de vliegramp waarbij hij in 2010 omkwam. Zijn tweelingbroer vermoedt een complot. Overtuigend bewijs is echter nog niet gevonden.

Foto Reuters

Oud-premier Jaroslaw Kaczynski (67), leider van de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), zette deze week in de Wawel-kathedraal van Krakau een nieuwe, dramatische stap in een zoektocht die zijn partij al jaren in een greep houdt. In zijn bijzijn werd de tombe geopend van zijn tweelingbroer Lech Kaczynski, de Poolse president die in 2010 met zijn vrouw Maria en met een reeks hooggeplaatste regeringsfunctionarissen omkwam bij een vliegtuigcrash bij het Russische Smolensk. Ook de graven van 83 andere slachtoffers worden de komende maanden opnieuw onderzocht.

Frans persbureau AFP deed verslag van de ceremonie:

Met behulp van genetische, chemische en radiologische tests hoopt het Poolse openbaar ministerie nieuwe aanwijzingen te vinden voor de precieze toedracht van het ongeluk, waarbij alle 96 inzittenden omkwamen. Ook hopen de onderzoekers zekerheid te verschaffen over de identiteit van de lichamen: bij opgravingen vier jaar geleden bleek dat sommigen in het verkeerde graf waren beland.

Volgens verschillende onderzoeken in opdracht van de Russische autoriteiten en de regering van voormalig premier Donald Tusk, nu voorzitter van de Europese Raad, is de oorzaak van de ramp al bekend: een reeks menselijke fouten, in de hand gewerkt door slechte weersomstandigheden.

Duistere krachten

Maar Kaczynski beschuldigt Tusk, zijn politieke aartsrivaal, van medeverantwoordelijkheid voor de crash en het toedekken van de echte oorzaken. Zijn partijleden en aanhangers verwijzen op religieus aandoende herdenkingsbijeenkomsten naar duistere krachten die achter het drama zouden steken.

„Polen zal niet oprecht vrij zijn zonder de waarheid, […] zonder het afsluiten van de Smolensk-zaak,” verklaarde Kaczynski afgelopen week.

Terugkerende elementen in de verdachtmakingen zijn de overtuiging dat er sprake was van een aanslag en vermeend gekonkel tussen het Kremlin en het kabinet-Tusk. Dat de neergestorte Toepolev onderweg was naar een herdenking van het ‘bloedbad van Katyn’, de moord op 22.000 Poolse krijgsgevangen door geheime dienst van de Sovjet-Unie in 1940, droeg bij aan de mythische proporties van de tragedie.

De plek van de crash:

Tot nog toe heeft PiS niet erg aannemelijk kunnen maken dat er sprake was van kwade opzet bij het Tusk-onderzoek. Alternatief onderzoek onder leiding van partijleden bleek vooralsnog gestoeld op gebrekkig bewijsmateriaal en bizarre experimenten waarin kapotgekookte worsten en beschadigde drankblikjes het vliegtuig en de inzittenden moesten voorstellen. PiS wijst met beschuldigende vinger naar Rusland, dat tot nu toe weigerde de wrakstukken van het vliegtuig aan Warschau te overhandigen.

Complottheoriën

De niet-aflatende belangstelling van de pers en een heel literatuurgenre dat opbloeide rond ‘Smolensk’ voedden de complottheoriën, die eveneens dienden als basis voor een in september verschenen film over de tragedie. Zowel Kaczynski als de premier en president van PiS-signatuur waren aanwezig bij de eerste vertoning.

De controverse over de ramp vormt zo een splijtzwam in de Poolse samenleving. Volgens een recent onderzoek uitgevoerd door opininepeiler CBOS gelooft 29 procent van de Polen dat voorgaande onderzoeken genoeg opheldering brachten, terwijl 30 procent denkt dat nog niet alles duidelijk is en nog eens 30 procent vindt dat nog helemaal niets is opgehelderd.

De geplande opgravingen dreigen nu nog meer verdeling en onbegrip te veroorzaken. Maar zelfs het ongenoegen van familieleden over het opgraven van hun dierbaren blijkt Kaczynski niet tegen te houden.