Wisseltruc in India tegen zwart geld pakt verkeerd uit

Misrekening

Premier Modi verklaarde twee veelgebruikte bankbiljetten ongeldig. Het leidt tot chaos en tekorten.

Bij de Foto Himanshu Sharma/Reuters

Een glimmende zilverkleurige Mercedes zoeft traag langs een rij van zeker tweehonderd wachtenden bij een bank. Hier, in de middenklassewijk Defence Colony in de Indiase hoofdstad New Delhi, wachten mensen uren totdat ze naar binnen mogen. Een jongeman in een beveiligersuniform vertelt dat hij al zes uur wacht op zijn beurt om bruikbaar geld te bemachtigen. Hij wijst op de Mercedes.

„Daar gaat het zwarte geld. Maar denk maar niet dat je de eigenaar van zo’n dure auto hier in de rij vindt.”

Nu de rijen voor de banken maar niet korter worden, en de woede en paniek onder de bevolking groeien, vrezen steeds meer Indiërs dat hun premier Narendra Modi zich heeft misrekend. Vorige week dinsdag kondigde hij ’s avonds in een nationale tv-toespraak een gedurfde maatregel aan in zijn strijd tegen zwart geld. Vier uur later zouden alle biljetten van 500 en 1.000 rupee ongeldig zijn.

De grootste biljetten van de Indiase munt zijn tezamen goed voor 86 procent van alle contante betalingen in India. Modi beloofde de bevolking een korte periode van overlast, maar inmiddels is er in heel India geen econoom meer te vinden die niet zegt dat de noodsituatie nog weken kan aanhouden.

Omgerekend naar euro’s zijn de biljetten respectievelijk 7 en 14 euro waard. Maar wegens het lagere prijspeil in India is de operatie te vergelijken met het in één klap uit de roulatie nemen van alle 20- en 50-eurobiljetten in West-Europa – met daarbij in ogenschouw genomen dat veel Indiërs worden uitbetaald in contanten en hun dagelijkse levensbehoeften kopen in kleine winkeltjes waar je niet kunt pinnen.

Niet genoeg contanten

Er gold aanvankelijk een limiet bij geldautomaten van 10.000 rupee per dag en 20.000 rupee per week (respectievelijk 140 en 280 euro). Bij banken mocht iedereen dagelijks slechts 4.000 roepie (56 euro) wisselen, terwijl er geen limiet is voor het storten van geld op de eigen rekening, zodat het op de radar kan komen van de belastingdienst. Dinsdag werden de limieten voor geldopnames iets verhoogd – maar dat zal nauwelijks verlichting brengen, aangezien veel banken nu al niet genoeg contanten hebben om alle wachtenden te bedienen.

Het zijn vooral degenen met kleine baantjes die de dupe zijn. De helft van de geldautomaten werkt nog altijd niet omdat ze opnieuw geprogrammeerd moeten worden voor biljetten van 100 rupee, en het nieuwe biljet van 2.000 rupee – een coupure die zo groot is dat die ongeschikt is om dagelijks voedsel mee te kopen: handelaren hebben simpelweg niet genoeg wisselgeld. Het nieuwe 500-rupeebiljet dat uitkomst zou kunnen bieden, heeft niemand nog gezien.

Azad Mohammed, de beveiliger in de rij voor de bank, vertelt dat hij zes dagen heeft gewacht in de vergeefse hoop dat de rijen korter zouden worden. „We hebben geen briefjes van honderd of kleiner meer. Als ik vandaag geen geld kan opnemen, heeft mijn gezin morgen niets te eten.” Het is zeer de vraag of dat gaat lukken. Hij heeft namelijk geen bankrekening, vertelt hij, maar een cheque met zijn salaris van 45 dagen.

„Het bedrag is boven de limiet die Modi heeft gesteld. Niemand kan me vertellen of je cheques ook gedeeltelijk uitbetaald kunt krijgen.”

Geen bankrekening

Een van Modi’s misrekeningen was de aanname dat de meeste Indiërs inmiddels een bankrekening zouden hebben. Een van de eerste maatregelen die Modi nam toen hij in 2014 aan de macht kwam was een nationale operatie die juist dat beoogde. Meermaals verwees hij trots naar het succes ervan. Nu blijkt dat lang niet zo groot te zijn als hij deed voorkomen.

Dat blijkt met name op het platteland, waar de situatie nijpender is dan in de steden, aangezien de plattelandseconomie bijna volledig draait op contant geld.

„Ik heb geen bankrekening en mijn dagloners evenmin”, vertelt Mandeep Singh, een landbouwer in Rasulroda in deelstaat Punjab via de telefoon.

„Mijn inkomsten zijn met ruim de helft gedaald. De handelaren die me een goede prijs willen geven voor mijn aardappelen en aubergines, kunnen alleen betalen in ongeldige biljetten. Dus moet ik ver onder de prijs verkopen aan handelaren met klein geld. Biljetten van 2.000 rupee hebben we hier nog niet gezien. Nog even en ik kan mijn arme dagloners niet meer uitbetalen. Ik kan eten wat ik verbouw. Zij hebben niets.”

De oude biljetten kunnen tot 30 december worden omgewisseld, en voorlopig zijn onder meer benzinepompen en ziekenhuizen verplicht de 500- en 1.000-rupeebiljetten te accepteren, om niemand in gevaar te brengen.

Maar ook hier blijkt Modi zich te hebben misrekend. Maandag brachten verscheidene kranten het verhaal van Meghwal (24) die wanhopig probeerde genoeg kleine coupures bijeen te krijgen om een ambulance te betalen voor zijn pasgeboren zoontje, dat ademhalingsproblemen vertoonde. De enige beschikbare ambulances waren van een particulier bedrijf. De chauffeurs weigerden zijn 500-rupeebiljetten aan te nemen. Uren later hadden vrienden genoeg kleingeld bijeen geschraapt, maar toen was zijn zoontje al overleden.