Cultuur

Interview

Interview

‘Ik begrijp dat zoeken naar jezelf wel’

Mijke de Jong en Nora El Koussour

In ‘Layla M.’ onderzoeken regisseur Mijke de Jong en en actrice Nora El Koussour de radicalisering van een moslima.

Layla M. onderzoekt de wereld van extremistische moslims. Regisseur Mijke de Jong (Tussenstand, Joy, Brozer) maakte een portret van een opstandig, gepassioneerd meisje uit Amsterdam-West dat de nikab gaat dragen, vertrekt naar het Midden-Oosten en gevoelig is voor de lokroep van de radicale islam. De Jong en haar echtgenoot Jan Eilander, die het script schreef, begonnen ruim vier jaar geleden met research en schrijven. Mijke de Jong: „Dat was middenin de Arabische Lente, alles zag er nog optimistischer uit. Toen kwam de aanslag op Charlie Hebdo. Dat veranderde alles.”

Lees de recensie van Layla M.: Waarom Layla zo boos is

Zoals gebruikelijk castte De Jong hoofdpersonen die afkomstig zijn uit de wereld die ze wilde filmen en ontwikkelde het verhaal verder met hen. De Rotterdamse Nora El Koussour kende Amsterdam-West niet: El Koussour: „Ik kom voor een deel uit hetzelfde wereldje. Rotterdam-West is denk ik wel vergelijkbaar met Bos en Lommer.” De Jong: „Meisjes die gelovig waren, die de Koran kenden, hadden bij mij wel een streepje voor, omdat ze het onderwerp kenden. Mijn acteurs zijn ook mijn experts.”

1611cullayla2
Volgens De Jong is Layla M. niet zozeer een film over radicalisering, maar een film over „een meisje met een radicale persoonlijkheid. Hiervoor heb ik de tv-film Geloven gemaakt, over een meisje dat zich tot de islam bekeert. Dat speelt zich ook af in Amsterdam Nieuw-West. Daar kwam ik in contact met Layla’s, vrouwen van wie ik meer wilde weten: zelfstandig, bijdehand, slim, die aan de andere kant overgave zoeken in het geloof en een beschermde zustergemeenschap. Mijn drijfveer was nieuwsgierigheid. Ik wilde het beter begrijpen.”

Heeft het maken van de film uw begrip vergroot?

„Nou, ik begreep het eigenlijk al wel. Dat heeft ook alles te maken met mijn eigen activistische verleden, hoewel ik de kraakbeweging niet kan vergelijken met het kalifaat. Het gaat om een zoektocht naar wie je eigenlijk bent, de conflicten die je hebt met je ouders, het gevoel een buitenstaander zijn. Maar er zijn ook elementen die ik verstandelijk wel begrijp, maar die ik zelf nooit zo gevoeld heb. Door gesprekken met Nora en Ilias Addab, die Nora’s echtgenoot Abdel speelt, ben ik die elementen beter gaan begrijpen. Je wordt als moslim, of als iemand met een niet-Nederlandse achtergrond, essentieel anders benaderd. Mensen kijken je anders aan. Daar begint het mee.”

Waar bestond uw onderzoek uit?

„Ik wilde weten waar de haat vandaan kwam. Maar ik wilde me de woede ook kunnen voorstellen. Natuurlijk zijn we naar moskeeën gegaan, hebben we met geradicaliseerde gelovigen gesproken en YouTube-filmpjes gezien.”

Nora El Koussour: „Voor mij was het maken van de film uiteindelijk ook een zoektocht naar mezelf, naar mijn Marokkaanse kant, naar mijn islamitische kant. Door Layla te spelen heb ik ook ontdekt hoe ik daar als Nora mijn eigen geloof tegenover kan zetten. Ik voelde me wel verantwoordelijk tegenover de Marokkaanse gemeenschap. Ik wilde niet dat we weer in een slecht daglicht zouden komen te staan. Ik hoop niet dat de film polariseert. Maar daar ben ik niet zo bang voor.”

Hoe verliepen uw ontmoetingen met geradicaliseerde moslims?

El Koussour: „Na een aantal ‘zusters’ te hebben leren kennen, ontdekte ik dat ze eigenlijk net als ik zijn. Ze dragen misschien een hoofddoek, of gaan iets verder in hun geloof, maar het zijn ook gewoon meisjes die met ongeveer dezelfde dingen bezig zijn als ik.”

De Jong: „Je hebt allerlei soorten groepen, van echt radicale cellen tot groepen van vrouwen die bij elkaar komen om over het geloof te praten, maar ook gewoon over hun kinderen en het dagelijks leven. In die groepen zitten radicale en minder radicale vrouwen. Via onze contacten hebben we daar een kijkje kunnen nemen. Door mijn vorige film, en de lange voorbereidingstijd kwamen we steeds dichter bij de kern. Zo maakten we kennis met meisjes wier vriendinnen of zussen naar Syrië waren vertrokken. Mensen waren verbazingwekkend open. We hebben ook het script laten lezen aan onze gesprekspartners. Als je uitlegt dat je een genuanceerde film wilt maken, ontmoet je heel veel mensen die willen praten. Het is beslist niet zo dat iedereen die radicaal is ook maar gelijk hoofden afhakt.”

Is er één hoofdreden waarom jonge vrouwen naar Syrië gaan?

De Jong: „Dat denk ik niet. De motieven kunnen heel verschillend zijn. Vrouwen kunnen naar Syrië gaan om humanitaire redenen, omdat ze mensen willen helpen. Maar sommigen zijn boos en agressief, over al het onrecht dat moslims in de wereld wordt aangedaan. Er zijn voorbeelden van mensen die uit een radicaal gezin komen, die ontevreden zijn met zichzelf, van mannen die eigenlijk niet meer willen leven en vrouwen die volgen. Mijn ervaring is dat er net zoveel redenen kunnen zijn als mensen. Daarom laat ik ook in de film zien dat verschillende mensen binnen hetzelfde gezin kunnen radicaliseren, of juist helemaal niet.”

U bent ook feminist. Hoe verhoudt dat zich tot het onderwerp?

De Jong: „Ik wil laten zien dat al die vrouwen keuzes hebben. Ik denk niet dat meisjes als Layla beter af zijn in het Midden-Oosten. En ik laat zien dat een vrouw het vaak niet moet hebben van de mannen in haar omgeving. Verder komt Layla op een heel mooie, introverte manier voor zichzelf op.”