Waarom zijn lange files terug van weggeweest?

Lange files Er wordt voor donderdag een extreme avondspits voorspeld wegens windstoten en regen. De file is terug. En hoe.

Files en kosten daarvan groeien weer sinds 2013

Totale ontwrichting. Dat is de droge omschrijving die de Verkeersinformatiedienst geeft voor de extreme spits, klasse 6, die voor donderdagmiddag wordt voorspeld.

Als het even tegenzit, wordt dit de drukste spits van het jaar, zo voorziet de dienst, met naar verwachting tussen de 500 en 600 kilometer file. Die volgt op een ochtendspits uit de categorie 5: zeer zware spits met tot 500 kilometer file.

Lange files zijn terug van weggeweest. Allerlei Nederlandse instanties verzamelen er cijfers over. De vijf belangrijkste, soms onderling samenhangende, veroorzakers van de huidige files op een rij.

1. Tijdstip

Slecht weer geeft meer verkeershinder en meer files. Daarom komen de meeste files in winter en najaar voor. Op deze donderdag worden wind en regen verwacht. En maandag en donderdag zijn traditioneel de dagen waarop de werkende Nederlander volgens het CBS de langste gemiddelde reisafstand aflegt. Dat geeft die dagen meer files.

2. Economische groei

Met stip op twee staat de aantrekkende Nederlandse bedrijvigheid als veroorzaker van meer congestie. In 2008 was de filedruk in Nederland het hoogst en een groot maatschappelijk thema. Maar na de kredietcrisis ebde dat debat snel weg. Het vrachtvervoer zakte in, het aantal mensen met een baan nam af.

De economie veerde op en dat had zo zijn effecten. 2014 is duidelijk een omslagpunt. Sindsdien kwamen er een kwart miljoen banen bij. Al die mensen moeten naar hun werk en dat doen ze meestal met de auto. Dat de brandstofprijzen sinds 2012 zijn gedaald, bevordert het gebruik van de auto verder.

Vorig jaar knalde het reistijdverlies met 22 procent omhoog door drukte op de weg, blijkt uit gegevens van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM). Daarmee zijn we terug op het niveau van 2005, wat dat betreft. De verwachting is dat die trend zich dit jaar voortzet.

3. Groei van autobezit

Files zijn bij uitstek een welvaartsziekte. Het aantal personenauto’s groeide de laatste tien jaar gestaag tot 8,1 miljoen exemplaren. Inmiddels bezit de helft van de huishoudens één auto en een kwart van de huishoudens twee of meer auto’s. Er zijn nu 14 procent meer auto’s dan in 2005.

Jongeren zijn een uitzondering. Het autobezit in de groep van 18-25 jaar daalt sinds 2011.

Vergrijzing laat overigens ook hier zijn sporen achter. Mensen worden ouder en behouden hun wagen. Een kwart van de 85-plussers bezit een auto, tegen een op de tien in 2000, zo blijkt uit cijfers van het CBS.

4. Individualisering

In de kwakkelende economie raakte het carpoolen wat uit de gratie. Nederlanders zitten steeds vaker alleen in de auto, stelt het KIM. Passagiers in de auto zijn de laatste tien jaar met 13 procent gedaald. Vooral mannen mijden het bijrijden. Zij zitten duidelijk minder vaak naast de chauffeur of op de achterbank.

Daarnaast is het aantal eenpersoonshuishoudens stelselmatig toegenomen. Terwijl de bevolking sinds 2000 met 7 procent groeide, nam het aantal eenpersoonshuishoudens met 28 procent toe.

5. Problemen woningmarkt

Jarenlang zat de woningmarkt op slot. De baan mocht van plek veranderen, dat gebeurde minder vaak met de woonplaats. Pas in 2014 zag de verhuisbranche voor het eerst zijn omzet groeien, daarvoor gold er jarenlange krimp.

Dit jaar is de woningmarkt werkelijk op stoom gekomen. In de Randstad kookt die zelfs over, wat de toegankelijkheid er niet beter op maakt. Het prijsverschil tussen woningen in de Randstad en op het platteland is ook gegroeid. Het moedigt allemaal forensen aan. Het woon-werkverkeer van en naar grootstedelijke agglomeraties nam tussen 2005 en 2015 met 18 procent toe, tegen een landelijk gemiddelde toename van 8 procent, zo meldt het KIM.