De ‘groene muur’ tegen de woestijn werd een groene lappendeken

The Great Green Wall

Met een ‘groene muur’ van bomen wilden Afrikaanse leiders het oprukken van de woestijn bestrijden. De muur zal er niet komen. Maar een mozaïek van duizenden projecten helpt de lokale bevolking en de natuur.

Foto FAO

Een eenvoudige oplossing voor een gecompliceerd probleem, een stom idee met een goed verkopende naam. The Great Green Wall werd een jaar of tien geleden bedacht, een grote groen muur om de oprukkende woestijn aan de zuidkant van de Sahara te stuiten. Het moest een vijftien kilometer brede strook bos worden, van Dakar in het westen tot Djibouti zo’n 7.000 kilometer naar het oosten die ongeveer de 400 millimeter neerslaglijn volgt. De woestijn verspreidt zich als een kankergezwel, zei de Senegalese president Abdoulaye Wade. Het planten van miljoenen bomen kon daar volgens hem een einde aan maken.

Maar al snel concludeerden wetenschappers dat het een tamelijk onzinnig plan was. De woestijn rukte helemaal niet op naar het zuiden. Dat de bodem in het gebied verschraalde, had meer te maken met de manier waarop het land jarenlang was gebruikt. Niet de natuur was de schuld van de ellende, maar de mens zelf. Veel biologen en ecologen wezen erop dat het al eens eerder was geprobeerd. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werden miljoenen bomen geplant in de strijd tegen de droogte. Daarvan is 80 procent al lang dood.

Geen ‘one size fits all’

Maar ondanks die kritiek leeft het idee van de groene muur voort. De Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties heeft zich er mede over ontfermd. Begin deze week vroegen ze, samen met de Wereldbank en een groot aantal Afrikaanse landen, op de klimaattop in Marrakesh aandacht voor het plan. Het is niet langer ‘one size fits all’. De groene muur is veranderd in een lappendeken. Niet een simpele bomenrij aan de rand van de woestijn, maar een werkwijze die past bij hoe lokale boeren het land bewerken.

Veel projecten komen in aanmerking voor financiering uit het klimaatfonds, waarvoor vanaf 2020 jaarlijks 100 miljard dollar beschikbaar moet komen. De vergroening van het gebied sluit bovendien goed aan bij de zeventien duurzame-ontwikkelingsdoelen (SDG’s) voor 2030, waarover de Verenigde Naties in 2015 een akkoord hebben bereikt – doel 15.3 gaat over het tegengaan en terugdringen van landdegradatie. Dat laat goed zien hoezeer klimaatverandering en de duurzame-ontwikkelingsdoelen met elkaar verbonden zijn.

De nieuwe werkwijze leunt voor een deel op Google Earth en Bing Maps. Het gebied rondom de Sahara is in detail in kaart gebracht met behulp van 63.000 hoge-resolutie satellietbeelden. Zo werd een kaart samengesteld waarop het potentieel voor herstel zichtbaar wordt. Hulporganisaties en investeerders kunnen op basis daarvan beter plannen. Het is nog maar een begin. De kaart mist de precisie voor besluiten op het niveau van de projecten zelf. Daarvoor zou die per land verder moeten worden uitgewerkt.

161116bui_greenwall_ig266

Maar ook op een wat bescheidener schaal is de opdracht voor de Great Green Wall nog steeds gigantisch. De prioriteit ligt nu op het droge en half-droge gebied van ongeveer 780 miljoen hectare rondom de Sahara (het totale gebied, inclusief de woestijn is meer dan anderhalf miljard hectare). Het huidige gebied beslaat ongeveer twee keer het oppervlak van heel India. Er wonen nu ruim 230 miljoen mensen, maar de verwachting is dat dit aantal tegen het midden van de eeuw is gegroeid naar 340 miljoen. Meer dan 20 procent van de bodem in dit gebied is er slecht aan toe. Maar uit het onderzoek blijkt ook dat er veel meer bomen staan dan iedereen dacht. Om het ontwikkelingsdoel voor 2030 jaarlijks te halen, zou jaarlijks tien miljoen hectare grond moeten worden hersteld.

„De visie op de Grote Groene Muur is veranderd van iets onpraktisch naar iets praktisch”, zei Mohamed Bakarr van de Global Environment Facility onlangs in het tijdschrift van het Smithsonian Institution. Wat eerst een bijna fysieke muur leek te worden, is nu een mooie metafoor.

Drie maatregelen tegen woestijnvorming: