Cultuur

Interview

Interview

Minister Koenders begroet voor het Catshuis

Foto Robin Utrecht/ANP

Bert Koenders: ‘Strafhof blijft uniek tegen straffeloosheid’

Interview De 124 lidstaten van het Strafhof zijn nu bijeen in Den Haag. Volgens gastheer Bert Koenders, minister van buitenlandse zaken, krijgt het hof steeds meer legitimiteit.

Woensdag is in Den Haag de 15de ledenvergadering van het Internationaal Strafhof begonnen, de jaarlijkse top van alle 124 lidstaten. Er was al langer onbehagen over het feit dat tot dusver alleen vervolgingen zijn ingesteld in Afrika. Nu is het Strafhof in zwaar weer terecht gekomen door de aankondiging van Zuid-Afrika dat het wil uittreden, net als Burundi en Gambia.

Voor minister Koenders (Buitenlandse Zaken), gastheer van de conferentie, is er dus werk aan de winkel. In het Catshuis heeft hij net uitgebreid gesproken met zijn Zuid-Afrikaanse ambtgenoot van Justitie – onder andere over het niet-arresteren van de door het Strafhof gezochte president Bashir toen die vorig jaar in Johannesburg werd ontvangen op een top van Afrikaanse Unie. Pretoria vindt dat staatshoofden immuniteit moeten genieten. Voor Koenders is het van groot belang dat een invloedrijk land als Zuid-Afrika, voorloper bij de oprichting van het Strafhof, binnenboord blijft. „Ik vind het mijn plicht de Afrikaanse zorgen serieus te nemen.”

Luidt het vertrek van de Afrikaanse landen het eind in van het Strafhof?

„Zeker niet. De landen die hebben gedreigd op te stappen, noemen verschillende redenen. Er zijn nog 121 andere lidstaten. Een groot aantal Afrikaanse landen, zoals Congo en Nigeria, spreekt juist zijn steun uit. Dat is van belang omdat het Strafhof zo’n unieke en ongelooflijk belangrijke instelling is om straffeloosheid in de wereld tegen te gaan. Daarom wil ik ook het gesprek aan gaan met Zuid-Afrika om te kijken waar nu precies de controverses liggen en of we een oplossing kunnen vinden.”

Zei de Zuid-Afrikaanse minister dat zijn land het besluit heroverweegt?

„Nee. Maar het is wel duidelijk dat hij bereid is de dialoog aan te gaan.”

Afrika vindt het hypocriet dat het Strafhof vervolging kan instellen in Afrika, maar dat vier permanente leden van de Veiligheidsraad niet tot het Hof willen toetreden en onwelgevallig onderzoek kunnen vetoën. Dat is toch een sterk argument?

„Ja. Maar geen reden het Strafhof te verlaten. Je moet juist zorgen dat meer landen lid worden. Er zijn nu ook vooronderzoeken buiten Afrika, zoals in Afghanistan. Dat is belangrijk. Bestrijding van straffeloosheid moet een universeel beginsel zijn. Ik zou willen dat dat ook in Syrië gebeurt.”

Lees ook het interview met aanklager Fatou Bensouda: ‘Misdadige leiders móeten we berechten’

U weet dat het toch niet gebeurt door het veto van Rusland.

„Je versterkt het Strafhof niet door weg te gaan. Ik vind dat in de Veiligheidsraad geen veto moet worden uitgesproken tegen vervolging in Syrië.”

De hoogtijdagen van het Strafhof zijn voorbij. Vergeet het Strafhof?

„Het Strafhof krijgt steeds meer legitimiteit. Er komen nog steeds landen bij, de aanklager komt uit Afrika, er zijn vier Afrikaanse rechters, de rechters komen uit de hele wereld en de onderzoeken breiden zich uit.”

Poetin zei woensdag gezegd dat Rusland zijn handtekening onder het verdrag weghaalt. Maar net als de VS heeft Moskou nooit geratificeerd en is het daarom helemaal geen lid.

„Het is een provocatie, aan het begin van onze bijeenkomst. Waarschijnlijk handelt Rusland uit vrees dat er zaken zijn in Syrië of in Georgië die het land regardeert.”

Er komt onderzoek in Afghanistan, inclusief mogelijke misdaden aan Amerikaanse zijde. Daarmee krijgt de discussie over het Strafhof plots een heel andere dynamiek.

„Ik kan daar niets over zeggen. Dat is aan Bensouda [de aanklager van het hof]. Maar grote of kleine landen, niemand staat boven de wet.”

Bent u niet bang dat Trump de oude The Hague Invasion Act weer zal optuigen om eventuele Amerikaanse verdachten bij het hof te bevrijden?

„Nee. Ik denk niet dat onze Amerikaanse vrienden met troepen Den Haag zullen binnenvallen.”