NRC checkt: ‘Bezoek voedselbank in 10 jaar vertienvoudigd’

Dat schrijft GroenLinks-leider Jesse Klaver in zijn boek De empathische samenleving.

Foto ANP/Kippa

De aanleiding

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen heeft GroenLinks-leider Jesse Klaver opnieuw een boek geschreven. Hij presenteerde De empathische samenleving maandagavond in Rotterdam op een van zijn vele meet-ups met (potentiële) kiezers in het land. Eén van de voor hem bekende thema’s in het boekje – het is meer een essay – zijn de in zijn ogen toegenomen inkomensverschillen in Nederland. „Rijk wordt rijker, arm wordt armer.”

Om dat te illustreren somt Klaver een aantal cijfers op. Zo is volgens hem het aantal Nederlandse huishoudens dat zijn schulden niet kan betalen toegenomen naar meer dan een half miljoen, en is het bezoek aan voedselbanken geëxplodeerd; meer dan vertienvoudigd zelfs. „In 2004 maakten 7.200 mensen gebruik van de voedselbank”, schrijft Klaver, „in 2014 zijn dat bijna 100.000 mensen.”

Waar is het op gebaseerd?

Een woordvoerder van GroenLinks komt allereerst met een correctie. Die 7.200 voedselbankklanten waren er in 2003; in 2004 waren het er 13.200. „Een tikfout”. Vervolgens verwijst hij naar een persbericht van de Vereniging van Nederlandse Voedselbanken en een daarop gebaseerd nieuwsbericht op nu.nl.

En, klopt het?

Het betreffende persbericht van Voedselbanken Nederland uit maart 2015 bevat alleen het aantal klanten in de twee voorliggende jaren. In 2014 bedienden 157 voedselbanken in Nederland gezamenlijk 94.000 klanten, een stijging van „11 procent ten opzichte van 2013”. Het gaat om ultimo-waarden – wat betekent, dat het om het aantal klanten in de laatste week van het jaar gaat. Wel is er in het persbericht een lijngrafiek opgenomen die teruggaat tot 2002. De exacte getallen langs de y-as zijn echter lastig aan te wijzen: in 2002 lijkt het aantal klanten op nul te staan. Dat was het jaar dat in Nederland lokaal de eerste voedselbanken werden opgericht.

De grafiek bij het afgeleide nieuwsbericht van nu.nl geeft wél exacte aantallen bij alle jaren sinds 2002. Interactief zelfs: als je op de staafdiagram van 2003 klikt verschijnt inderdaad het getal 7.200 in beeld. Maar waar is dat dan op gebaseerd, als de opgegeven bron („Voedselbank Nederland”) die getallen zelf niet heeft?

„Mijn schuld”, zegt Tom Hillemans, vicevoorzitter van de Vereniging van Nederlandse Voedselbanken. Hij erkent dat zijn vereniging pas sinds 2013 de exacte aantallen klanten in den lande registreert. Over de jaren daarvoor zijn de data niet nauwkeurig bijgehouden. En toch had Hillemans bij het persbericht van maart 2015 en in een toelichting aan nu.nl concrete getallen voor de periode 2002-2012 genoemd. „Ik heb geprobeerd de gegevens van de jaren vóór 2013 te reconstrueren op basis van verhalen van vrijwilligers en oude e-mailwisselingen.” Hij geeft toe: „Wetenschappelijk is dit geen verantwoorde database”. Hillemans vindt het begrijpelijk dat politici hier aan vasthouden want „betere cijfers hebben we niet”. Dus aan Jesse Klaver ligt het niet. Overigens vindt Hillemans het verband dat Klaver legt tussen de groei van de voedselbanken en de ontwikkeling van armoede niet geoorloofd. Er zijn immers ook meer voedselbanken gekomen (166 inmiddels) en er worden pas nieuwe klanten toegelaten als er voldoende voedsel beschikbaar wordt gesteld. Een ‘markt’ dus, die gestuurd wordt door het aanbod, niet door de vraag.

Conclusie

Jesse Klaver baseerde zich weliswaar op een openbare en betrouwbare bron, maar hij had niet door dat die cijfers niet wetenschappelijk onderbouwd zijn. De aantallen klanten van voedselbanken vóór 2013 zijn niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt