Cultuur

Interview

Interview

Foto AFP

Abe hoopt op garanties van Trump

Koichi Nakano Premier Abe van Japan ontmoet deze donderdag als eerste buitenlandse leider de aanstaande Amerikaanse president. Japan is nog niet bekomen van de schrik.

Japan is hevig geschrokken van de uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen. Met 38.000 Amerikaanse militairen gestationeerd in het land – meer dan in welk ander land ook buiten de Verenigde Staten – is Japan een van de belangrijkste bondgenoten van de VS. De Amerikaanse macht en de ‘nucleaire paraplu’ hebben Japan meer dan een halve eeuw zekerheid en veiligheid geboden. Het kon zich mede daardoor ontwikkelen tot de op twee na grootste economie ter wereld.

Maar Trump wil dat de VS mondiaal een kleinere rol gaan spelen en dat bondgenoten een grotere bijdrage leveren. Dit schept onzekerheid voor Japan, want het ligt in een moeilijke regio. China laat zich gelden, Noord-Korea dreigt met kernbommen, en Rusland bezet nog altijd Japanse eilanden die het veroverde aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Premier Shinzo Abe ontmoet deze donderdag, als eerste buitenlandse leider sinds Trumps zege, de aanstaande president in New York. „Ik denk dat het presidentschap van Trump aanvankelijk voor veel verwarring zal zorgen”, zegt Koichi Nakano, hoogleraar politicologie aan Sophia University in Tokio. „Japanse beleidsmakers weten denk ik niet hoe ze ermee moeten omgaan. Aan de ene kant is er angst dat hij werkelijk gaat doen wat hij in de campagne heeft gezegd. Maar hij zou ook snel interesse kunnen verliezen in de buitenlandse politiek en het veiligheidsbeleid en die overlaten aan het Republikeinse establishment, waarmee de Japanse overheid vertrouwd is.”

Trump heeft gezegd dat hij de nucleaire paraplu, die ook Japan beschermt, wil terugtrekken. Zal Japan daarom zijn non-nucleaire beleid gaan aanpassen?

„Er zal mogelijk meer over gedebatteerd worden. Hoewel het onwaarschijnlijk is dat Japan op korte termijn kernwapens zal bezitten, heeft de angst die is veroorzaakt door de onverwachte verkiezingsuitslag bij velen de kwetsbaarheid blootgelegd van de Japanse veiligheid. Ik denk dat de conservatieve leiders van Japan het zien als een kans om een mogelijke introductie van kernwapens in Japan voor te bereiden. Zo niet nu, dan in de toekomst.”

Japan betaalt al ruim 70 procent van de kosten voor de Amerikaanse militairen in Japan. Als Trump meer wil, zal Japan het dan niet aantrekkelijker vinden een deel van de Amerikaanse troepen te verwijderen en zelf meer te militariseren?

„Japan zal hier een enigszins schizofrene reactie op hebben. Ik denk niet dat het mogelijk is voor de Japanse regering om ronduit nee te zeggen, als Trump serieus wil dat Japan meer betaalt voor de voortdurende aanwezigheid van Amerikaanse troepen. Tegelijk geeft de toegenomen druk Japanse beleidsmakers het signaal dat de VS Japan in de nabije toekomst mogelijk niet zullen beschermen. Dat zal werken als een drijfveer voor grotere militarisering door Japan zelf.”

Wat zouden de consequenties van een kleinere rol van de VS in Azië zijn voor Taiwan en de territoriale problemen die Japan heeft met China en Rusland?

„Er zal in Azië veel onzekerheid zijn. Vanaf het begin hoopte zowel Rusland als China dat Trump president zou worden. Zij zien deze onzekerheid als een kans om te toetsen of de VS zich gaan terugtrekken. Ze zullen testen hoever ze kunnen gaan en of Trump de Amerikaanse aanwezigheid in Azië werkelijk vermindert. Alleen al de suggestie van een vermindering zal de Amerikaanse bondgenoten in Azië, waaronder Japan, overtuigen een strijdbaardere houding aan te nemen. Als we niet enorm voorzichtig zijn bestaat er een reëel gevaar dat risico’s snel groter worden, afhankelijk van hoe diep en hoe snel Trump zijn woorden omzet in daadwerkelijk beleid.”

Veel onzekerheid dus?

„De Amerikaanse aanwezigheid is natuurlijk gedeeltelijk een bron van spanningen geweest in Oost-Azië. Maar het is tegelijkertijd een stabiliserende kracht in een periode dat het regionale machtsevenwicht aan het verschuiven is. Als er een abrupte verandering plaatsvindt, kunnen de spanningen hier snel hoog oplopen.”