Wat is de aantrekkingkracht van de populistische demagoog?

Een longread van de New Yorker laat zien waarom president Duterte in de Filipijnen zo populair blijft.

Foto: Lean Daval Jr / Reuters

In de Filipijnen heb je geen saaie nieuwsdagen meer. Daar zorgt de dit jaar verkozen president Rodrigo Duterte wel voor. Hoe ruikt de vagina van je vrouw, vroeg hij een journalist eerder dit jaar. Hij vergeleek zichzelf met Hitler en om mensenrechten zegt hij geen bal te geven. In oktober liet hij plotseling weten traditionele bondgenoot Amerika te verwerpen. “Ik ben ideologisch naar jullie kant bijgedraaid,” vertelde hij Chinese zakenmannen. “En misschien ga ik ook wel naar Rusland en vertel ik Poetin dat wij, China, Rusland en de Filipijnen, tegenover de rest van de wereld zouden moeten staan.”

Sinds Duterte in mei de presidentsverkiezingen won zijn duizenden mensen buitengerechtelijk geëxecuteerd, door de politie of door doodseskaders. Maar nog altijd geniet Duterte enorme populariteit bij zijn bevolking. In de New Yorker staat deze week een profiel van de president door Adrian Chen. En vooral de manier waarop Duterte aanhang wist te verwerven en populair weet te blijven wordt in het stuk indringend duidelijk.

Dutertes campagne begon volgens analisten kansloos. “Ik kan het met vier vrouwen tegelijk”, pochte Duterte tijdens speeches. Maar zijn onconventionele stijl vonden mensen juist verfrissend. En ook op sociale media, waar Filipijnen bovengemiddeld actief zijn, ontstond al snel een gigantische legertje fans, die vrijwillig online campagne voor hem voerde, hem zelfs fel verdedigden als hij iets seksistisch zei.

“Ik vermoord jullie allemaal”, waarschuwde Duterte drugdealers nadat hij met grote overmacht won. En nu hij dat ook echt doet, zijn zelfs Filipijnse mensenrechtenorganisaties in verwarring. Een gewone arbeider kan opeens zonder gevaar richting zijn werk lopen, ziet zijn stad er opeens prachtig bij liggen, legt een directrice in het stuk uit. “Wat zou jij dan zelf denken?”

Wat Chen in het verhaal op huiveringwekkende manier laat zien, is hoe demagogie werkt, hoe binnen een jaar een volslagen nieuw politiek discours ontstaat waarin het absurde normaal wordt en buitensporige acties plotseling urgent noodzakelijk lijken. Je begrijpt haast waarom Duterte, een 71-jarige man die al zijn hele leven politiek actief is en zich al scheldend van de internationale gemeenschap vervreemd, zo’n aantrekkingskracht heeft. Je begrijpt haast waarom miljoenen mensen het establishment de rug toekeerden en hun moordende president blijven verdedigen.

Een vergelijking met de opkomst van Trump wordt in het artikel niet gemaakt. De verschillen zijn ook groot, legde Chen gisteren op Twitter uit. Niettemin hebben hedendaagse demagogen wel degelijk veel overeenkomsten, en dan vooral in hun manier van communiceren, aldus Chen. Ze praten op grove, ongepolijste manier. Traditionele media lichten daar voortdurend het heftigste uit, maar omdat iedereen de bron kan controleren zullen aanhangers de uitspraken direct in perspectief plaatsen en de media oneerlijkheid verwijten. Politici kunnen zo prachtig bepaalde controversiële standpunten uittesten, zonder daadwerkelijk te hoeven zeggen wat ze echt bedoelen of van plan zijn. En hoe verschillend Trump en Duterte ook zijn, daarin zijn ze beiden meesters.

Twitter avatar AdrianChen Adrian Chen 7/ While journalists pick out the most outrageous (i.e. newsworthy) bits, anyone can see the source material.
Twitter avatar AdrianChen Adrian Chen 8/ because the unhinged populist is unclear, supporters can find evidence in the full text to support a more sympathetic interpretation.
Twitter avatar AdrianChen Adrian Chen 11/ And because it’s never clear what they mean, exactly, the unhinged populist can “test out” extreme positions in real time.