Recensie

Lijdzame Jezus van Andrea Mantegna even in Den Haag

Mantegna schilderde een van de aangrijpendste voorbeelden van het ‘Ecce homo’-thema.

Andrea Mantegna’s Ecce homo

Een dramatisch keerpunt in de lijdensweg van Jezus is het moment waarop de volkswoede zich tegen hem keert. De Bijbel vertelt hoe hij dan al is verraden door een van zijn getrouwen, gearresteerd en overgeleverd aan de Romeinse machthebbers in Jeruzalem. Als prefect Pontius Pilatus hem toont aan landgenoten, schreeuwen die: „Weg met hem, aan het kruis met hem”. Het thema Ecce homo – de woorden ‘zie de mens’ die Pilatus uitsprak – is vaak geschilderd.

Een van de aangrijpendste voorbeelden is nu even te zien in de Haagse Galerij Prins Willem V. De Noord-Italiaanse Andrea Mantegna (ca 1431-1506) maakte het omstreeks 1500. Dit is het vierde werk van een mediterrane schilder dat er te gast is.

Mantegna’s ruim een halve meter hoge doek lijkt wel een deel van een groter werk, zo krap passen de figuren binnen de omlijsting. Het bovenlichaam van Jezus, de striemen van de geseling zichtbaar op zijn huid, neemt het grootste deel van de voorstelling in. Zijn lijdzame uitdrukking contrasteert met de groteske koppen van de twee mannen die hem flankeren.

Devotiestuk

In de bovenhoeken hangen briefjes met teksten die de Joden naar hun ‘koning’ schreeuwden. Het lijdt geen twijfel dat de mannen om Jezus heen Joden voorstellen, geschilderd op de karikaturale manier die destijds in Europa niet ongewoon was.

Meer dan om het belachelijk maken van een bevolkingsgroep, zal dit schilderij bedoeld zijn geweest als een devotiestuk dat de zestiende-eeuwse toeschouwer aanspoorde niet alleen met Jezus mee te lijden, maar ook zich te realiseren zelf door zijn zondigheid medeverantwoordelijk te zijn voor het offer dat hij bracht. Ook voor de kunstliefhebber die andere kwaliteiten in een schilderij zoekt, is dit werk van een schilder die in geen enkele Nederlandse collectie is vertegenwoordigd, een omweg meer dan waard.