Republikeinen zijn Trumps grootste vijand

Team-Trump Donald Trump heeft veel macht in Washington. Zijn eigen, verscheurde partij zou wel eens zijn grootste tegenstander kunnen worden.

Reuters / Jonathan Ernst

Met een zeldzame almacht kan Donald Trump vanaf januari zijn agenda verwezenlijken. Na de Tweede Wereldoorlog is het maar twee keer voorgekomen dat de Republikeinen alle macht in Washington hebben: twee jaar onder Dwight Eisenhower, en vier jaar onder George W. Bush. Obamacare afschaffen, een muur aan de Mexicaanse grens bouwen, de kolenindustrie reanimeren, belastingen verlagen – alles kan!

Maar Trumps grootste tegenstander kan weleens de Republikeinse Partij zelf worden. De partij is verscheurd over de nieuwe president. Dat verzet komt met name voor buiten Washington, onder conservatieve en gematigde partijprominenten, maar ook in de fracties van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden wordt Trump met wantrouwen bekeken.

Dat Trump partijvoorzitter Reince Priebus tot stafchef van het Witte Huis heeft benoemd, is maar een halve geruststelling. De benoeming van Steve Bannon tot ‘speciaal adviseur’ en ‘topstrateeg’ maakt velen bezorgd. Als hoofdredacteur van de rechts-populistische site Breitbart News richtte Bannon zich niet alleen tegen minderheden.

Hij creëerde met zijn succesvolle site ook een ‘anti-elitevleugel’ binnen de Republikeinse Partij, waar Trump de voorman van werd. Terwijl Priebus de relatie tussen de partij en Trump moet bewaken, kan Bannon de rol van stoorzender spelen.

Lees ook dit profiel: Wie is Steve Bannon?

Breitbart, dat nog altijd de lijn van Bannon volgt, is de knuppel waarmee de Republikeinen in het gareel worden gedwongen. De site voert de afgelopen dagen campagne tegen Paul Ryan, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, en de machtigste Republikein op het Capitool. Tijdens de campagne nam Ryan vaak afstand van Trump, om hem vervolgens weer ongemakkelijk te steunen. Na de verkiezingsuitslag waarschuwde hij Trump: de Republikeinse Partij mag geen applausmachine worden.

„Niemand heeft de macht over deze partij. Dit is een van onderaf georganiseerde beweging, gebaseerd op conservatieve principes.”

Op Breitbart wordt nu geprobeerd zijn positie te verzwakken, om te voorkomen dat hij binnenkort herkozen zal worden als Huis-voorzitter.

Het wordt ingewikkeld

Voor enkele Republikeinse facties is de nieuwe situatie verre van gemakkelijk. De Ryan-groep, de grootste, bestaat uit conservatieven met een traditioneel-Republikeinse kijk op de wereld. Ryan gelooft in vrijhandel en marktwerking, en wil drastisch bezuinigen op de verzorgingsstaat. De federale overheid wil hij zo klein mogelijk houden. Trump maakt voortdurend duidelijk dat hij gelooft in protectionisme, en in een overheid die juist hard ingrijpt. Die visies gaan niet samen.

Maar het wordt ook ingewikkeld voor de ‘Freedom Caucus’, een groep ultraconservatieven die met name in het Huis van Afgevaardigden invloedrijk is. Tientallen Republikeinen danken hun populariteit aan de Obama-jaren. Ze voerden vanaf het begin oppositie door overal tegen te zijn, en zoveel mogelijk van Obama’s plannen te saboteren.

Lees ook dit profiel: Wie is Reince Priebus?

Dat betekende vaak een hoop symboolpolitiek. Meer dan zestig keer stemde het Huis Obamacare weg, het zorgstelsel dat een verzekering garandeert voor tientallen miljoenen Amerikanen. Maar ze wisten dat het niet zou gebeuren: de Senaat hield alle stemmingen tegen. Vanaf 2014, toen de Democraten daar hun meerderheid verloren, gebruikte Obama een veto.

Vanaf januari is de weg vrij om Obamacare af te schaffen. Maar zonder een plan hoe het vervolgens wél moet, is dat politieke zelfmoord voor de Republikeinen. Als hun kiezers hun zorgverzekering kwijtraken, kunnen zij dat hun volksvertegenwoordigers betaald zetten.

De Republikeinse Partij is de afgelopen jaren een tegenpartij geworden, die eraan gewend is geraakt dat conservatieve plannen het toch nooit redden. Dat heeft een radicalisering in de hand gewerkt. Maar nu is de situatie anders. Wie nu met een radicaal idee komt, loopt het risico dat dat idee het nog redt ook.

Tegenstanders houden zich koest

Tijdens Trumps kandidatuur hebben kleine groepen gematigde én conservatieve Republikeinen de partij verlaten, hopend dat Trump het niet zou redden. De rol van de oude vaandeldragers van de partij, oud-presidenten Bush en Bush jr., Colin Powell, is uitgespeeld. Trump biedt maar één optie: meebuigen of barsten.

Veel van de achterblijvers wantrouwen Trump, maar houden zich gedeisd. De Republikeinse Partij ziet hij als een verlengstuk van zichzelf, en met tegengeluiden heeft hij geen geduld. Het aantal #NeverTrump-Republikeinen in Washington is daarom flink gekrompen. De conservatieve senator Ben Sasse, tot voor kort een van de felste tegenstanders in de partij, zegt nu dat Trump „een kans verdient”.

„Het is prachtig dat we nu echt aan conservatieve agenda kunnen doorvoeren.”

Zijn familie zal daarom vanaf nu elke morgen bidden voor Trump.

Een groot aantal Republikeinen in Washington heeft zich de afgelopen weken haastig geschikt, wetend dat Trump nu nodig is om te overleven. Voor hen is genoeg werk te doen. Trump moet in twee maanden een nieuwe regering benoemen, en een hele ambtelijke top aanstellen. Voormalige tegenstanders zijn, als ze eenmaal gecapituleerd hebben, welkom in Trumps wereld. De elite waartegen Trump zich keerde, heeft hij ook nodig.

Drain the swamp’, pomp het moeras leeg, was de leus waarmee Trump kiezers voor zich won. Hij zou orde op zaken stellen in het corrupte moeras van Washington. Maar ook hier regeert het opportunisme. In zijn overgangsteam heeft hij al prominente Republikeinen uit de lobbywereld van de hoofdstad aangetrokken, onder wie Trent Lott (75), oud-senator en lobbyist. Lott zei:

,,Als hij het moeras wil leegpompen, heeft hij mensen nodig die hem laten kennismaken met het moeras.”